سئویلمیشلر

مین سؤزده ان چوخ باخیلمیش تورکجه شعرلر

منی جاندان اوساندیردی، جفادن یار اوسانمازمی؟
فلک لر یاندی آهیمدن، مرادیم شمعی یانمازمی؟
قامو بیمارینه جانان دوای درد ائدر احسان،
نچون قیلماز منه درمان، منی بیمار سانمازمی؟
غمیم پنهان توتاردیم من، دئدی لر یاره قیل روشن،
دئسم، اول بیوفا بیلمن، اینانارمی، اینانمازمی؟
شب هجران یانار جانیم، تؤکر قان چشم گریانیم،
اویادار خلقی افغانیم، قارا بختیم اویانمازمی؟
گل رخسارینه قارشو گؤزومدن قانلی آخار سو،
حبیبیم، فصل گل دور بو، آخار سولار بولانمازمی؟
دئگیلدیم من سنه مایل، سن ائتدین عقلیمی زایل،
منه طعن ایله ین غافل سنی گؤرجک اوتانمازمی؟
فضولی رند و شیدا دیر، همیشه خلقه رسوا دیر،
سورون کیم، بو نه سئودا دیر، بو سئودادن اوسانمازمی؟

یئنه بو شهرده اوز-اوزه گلدیك
نیئله یك آیریجا شهریمیز یوخ
بلكه ده بیز خوشبخت اولا بیلردیك
بلكه ده خوشبختیك خبریمیز یوخ
آرادان نه قدر ایل كئچیب گورن
تانیا بیلمه دیم، منی باغیشلا
من ائله بیلیردیم سن سیز اوله رم
من سن سیز اولمه دیم منی باغیشلا
اولمه دیم دئییرم نه بیلیم آخی
بلكه ده من سنسیز اولموشم ائله
قبیرسیز كفن سیز اولموشم ائله
بلكه بیز اوندا آیریلماسایدیق
نه من ایندی كی ایدیم نه سن ایندی كی
آیریلدیق شیطانی گولدوردوك اوندا
بو ایلین بو آیین بو گونونده كی
ائله بو كوچه نین بو تینینده كی
منیده سنیده اولدوردوك اوندا
ساغیمیز سولوموز آداملا دولدو
قول قولا كیشیلر قادینلا كئچیر
اوزوندن خبرسیز عومرونده مین یول
اوزونو اولدورن آداملار كئچیر
كئچیر اوز قانینا باتان آداملار
بیر ده كی قان هانی؟
قان آخی یوخدو
هامی گوناهكاردی دونیادا آمما...
دونیادا هئچ كسین گوناهی یوخدو
بیزسیز یازیلمیشدی بو طالع بو بخت
ساپاندان آتیلان بیر جوت داش ایدیك
بلكه ده دونیادا اون اون بئش ایل یوخ
مین ایل بوندان قاباق آیریلمیشق بیز
حالال یولوموز دئییشیب نه سه
چاشمیشیق بیر اوزگه یولدان گئتمیشیك
بلكه مین ایل قاباق سهو دوشوب نه سه
مین ایللیك بیر سهوه قوربان گئتمیشیك
دئییشیب یئرینی بلكه قیش باهار
قاریشیب دونیانین شهری كندی
بلكه اوز بطنینده اوگئی آنالار
اوگئی بالالار گزدیریر ایندی
عومروم باشدان باشا یالان دی بلكه
طالعیم باشقایمیش دوغوردان ائله
او یولدان اوتن قیز آنامدی بلكه
بلكه ده اوغلومدو بو اوغلان ائله
بو یالان عومرومده گورن سن نه سن؟
بلكه هئچ سئوگیلیم دئییل سن منیم
آنامسان باجیمسان ننه م سن نه سن؟
بیرجه الاه بیلیر نه ییم سن منیم
بیزی كیم آلدادار بو آیریلیخدان
چاتماز دادیمیزا نه یول نه كورپو
اولو سن دیری سن هر نه سن دایان
دایان هئچ اولماسا الیندن اوپوم
دئییرسن اولویم اولونو اوپمه
الیمین ایچینده سویویور الین
دئییرسن سن الاه الیمی اوپمه
الیمدن دئییرسن قان اییی گلیر...

یئنه او باغ اولایدی، یئنه یؽغیشاراق سیز
او باغا کؤچه‌یدینیز.

بیز ده مورادیمیزجا فلکدن کام آلایدیق،
سیزه قونشو اولایدیق.

یئنه او باغ اولایدی، سنی تئز-تئز گؤره‌یدیم،
قلمه سؤز وئره‌یدیم،

هر گۆن بیر یئنی نغمه، هر گۆن بیر یئنی ایلهام...
یازایدیم سحر-آخشام.

آرزویا باخ، سئوگیلیم، تئللریندن اینجه‌می؟
سؤیله، اۆرگینجه‌می؟

یئنه او باغ اولایدی، یئنه سیزه گله‌یدیک،
دانیشایدیق، گۆله‌یدیک.

اۆرکک باخیشلارینلا روحومو دیندیره‌یدین،
منی سئویندیره‌یدین.

گیزلی صؤحبت آچایدیق روحون احتیاجیندان،
قارداشیندان، باجیندان

چکینه‌رک چوخ زامان صؤحبتی دگیشه‌یدین،
منیمله اییشه‌یدین.

یئنه ده بیر وورایدی قلبیمیز گیزلی-گیزلی،
سن ای اسمر بنیزلی!

بو یاز بیر باشقا یازدیر، بو یاز داها دا خوشدور،
وای او قلبه کی، بوشدور!

هر اۆفوقده بیر هوس، هر بوجاقدا بیر اومود،
اینسانلار داها مسعود،

دویغولار داها اینجه، فیکیرلر داها درین،
اۆرکلر داها سرین.

اینسانلارین وۆقاری، طلبی داها یۆکسک.
یولوموزدان داش-کسک

تمیزلنمیش بیر آز دا. ائللرین کئیفی سازدیر،
بو یاز بیر باشقا یازدیر!

یئنه او باغ اولایدی، یئنه او قوملو ساحیل،
سولار اؤتیدی دیل-دیل.

ساچین کیمی قؽوریلان دالغالارا دالایدیم،
دالیب ایلهام آلایدیم.

اندامینی هوسله قوجاقلارکن دالغالار،
قلبیمده قاسیرغالار،

فؽرتینالار جوشایدی، قؽسقانجلیقلار دوغایدی،
منی حیرصیم بوغایدی؛

جوموب آلایدیم سنی دالغالارین الیندن،
یاپیشایدیم بئلیندن،

خیالیمیز اۆزه‌یدی سئودا دنیزلرینده،
لپه‌لر اۆزرینده،

ایلهامیمین یئلکه‌نی زرّین ساچین اولایدی،
سولار خؽرچین اولایدی.

بو نه گؤزل شعردیر، بو نه گؤزل منظره،
گلین، باخین خزره.

چؽخالیم بوزوونادا کیچیک قایالیقلارا،
سئیر ائده‌لیم بیر آرا...

گئجه‌لر سایریشارکن اولدوزلار لاله کیمی،
ایشیقلار ژاله کیمی

چیلنیب داغیلارکن اطرافا داملا-داملا،
ان یاخین بیر آداملا

نه گؤزلدیر دینله‌مک سولارین نغمه‌سینی،
طبیعتین سسینی!

نه گؤزلدیر دولاشماق ایستی یای فصیللری
بو سرین ساحیللری!

نه گؤزلدیر سحرلر بیزیم بؤیوک روحوموز،
آشیب-داشان دویغوموز،

شکلینده‌کی سولاردان باخاراق لذّت آلماق،
بو ماوی شعره دالماق،

دالغالار کیمی قالخماق، دالغالار کیمی ائنمک،
بعضاً حۆرکوب چکینمک.

هر دالغا بیر کیشنه‌‌ین بیاض یاللی آت کیمی،
بیزیم بو حیات کیمی!

یئنه او باغ اولایدی سئودالار اؤلکه‌سینده،
او سؤیود کؤلگه‌سینده،

اینجی قوملار اۆستونده یئنه وئریب باش-باشا،
یایی وورایدیق باشا.

گۆنلریمیز کئچه‌یدی قؽزغین فرحلر کیمی،
دولو قدحلر کیمی؛

یارپاقلار آراسیندان اوزاداراق الینی،
اوخشایاراق تئلینی،

گئجه‌لر دارایایدی ساچلارینی، آی گؤزل!
سن گؤزلسن، آی گؤزل؟

اللرینده اللریم، گؤزلرینده گؤزلریم...
آسیلایدی سؤزلریم

کؤنلونون قولاغیندان بیر قؽزیل تانا کیمی،
گۆنش دوغانا کیمی.

بو یاز دوستلاریم بیر آز بختور اولاجاقلار،
جان-جیگر اولاجاقلار.

بیر آز دا اوزاقلارا آچاجاقلار یئلکه‌نی،
روح یئنی، حیات یئنی...

چؽخاجاقلار – گؤیلری آشاراق دؤنه-دؤنه –
بولودلارین فؤوقونه.

اوچاجاقلار صاباحا، اوچاجاقلار یارینا،
ائفیر بوشلوقلارینا.

واختیله بیر کؤلگه تک حۆر یاشاماق ایسته‌ین
بو اینسان اوغلو بیلسن

آزادلیق اؤلکه‌سینده داها شاد اولاجاقدیر،
دۆنیا داد آلاجاقدیر.

یئنه او باغ اولایدی، یئنه یؽغیشاراق سیز
او باغا کؤچه‌یدینیز.

بیز ده مورادیمیزجا فلکدن کام آلایدیق،
سیزه قونشو اولایدیق.

یئنه او باغ اولایدی، سنی تئز-تئز گؤره‌یدیم؛
قلمه سؤز وئره‌یدیم.

هر گۆن بیر یئنی نغمه، هر گۆن بیر یئنی ایلهام...
یازایدیم سحر-آخشام.

آرزویا باخ، سئوگیلیم، تئللریندن اینجه‌می؟
سؤیله، اۆرگینجه‌می؟

میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
قوی من توخ اولوم، اؤزگه‌لر ایله ندی کاریم،
دۆنیا و جاهان آج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

سس سالما، یاتانلار آییلار، قوی هله یاتسین،
یاتمیشلاری راضی دئییلم کیمسه اویاتسین،
تک-تک آییلان وارسا دا، حق دادیما چاتسین،
من سالیم اولوم، ج‍ۆمله جاهان باتسا دا، باتسین؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

سالما یادیما صؤحبتی-تاریخی-جهانی،
ایّامی-سلفدن دئمه سؤز بیر ده، فیلانی،
حال ایسه گتیر مئیل ائله‌ییم دولمانی، نانی،
مۆستقبلی گؤرمک نه گرک، عؤمردو فانی؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

اؤولادی-وطن قوی هله آواره دولانسین،
چیرکابی-سفالتله الی، باشی بولانسین،
دول عؤورت ایسه سائیله اولسون، اودا یانسین،
آنجاق منیم آوازه‌یی-شانیم اوجالانسین؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

هر میلّت ائدیر صفحه‌یی-دۆنیاده ترقّی،
ائیلر هره بیر منزیلی-مأواده ترقّی،
یورغان-دؤشگیمده دۆشه گر یاده ترقّی،
بیز ده ائدریک عالمی-رؤیاده ترقّی؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!


ایلک دفعه «موللا نصرالدّین» ژورنالیندا (28 آپرئل، ۱۹۰۶، № 4) ایمضاسیز چاپ اولونموشدور.

ماه-صیام گلدی، منی سالدی مؤحنته،
ای کاش، گلمه‌یه‌یدی اوروج بو ویلایته.

گؤرسن، مه-مۆبارکی، ساقی، بئش-اون تپیک
وور، بد سؤیله مندن او بی عار و غئیرته:

ای ماه-روزه، ای رمضان، ای فیلان، فیلان،
خلقی گتیرمه تنگه، اؤزون سالما غئیبته!

گئت هر یئره کئفیندی، ولی گلمه تبریزه،
یوخدور دوام منده اوتوز گۆن کسالته.

ایفطاری یوخ، اوباشدانی یوخ بینوالرین،
تکلیف-شاق حق ائله‌مز بی‌بضاعته.

ایفطار اۆچون کباب ائدیسن بیر چرک اتی،
ای مالیدار، گل بیزه، باخ بیر قناعته!

آخشام اولاندا چؤلمگی لبریز ائدر خانیم،
یعنی کی، بیر چرک سو تؤکر هفدیرم اته،

قلبی ضعیف ائدر بو غذا، عقلی تارومار،
من تاپدارام اوشاقلاری، آرواد دؤنر ایته.

آرواد منه یامان، من اونا سیلله و تپیک،
قان ائیلری، گر اولماسا همسایه واسیطه.

جنگ و جیدال ماه-مۆبارکده چوخ اولور،
حقسیز چؽخار فقیر گئده گر شیکایته.

وارلی اگر فقیرین ازه داش ایله باشین،
تنبیه ائدر حؤکومت او باشی جراحته.

"خمسین الف" آیه‌سی نازیلدی شأنینه،
الحق باهار گۆنلری بنزر قیامته،

بیر ایل قالیب اذانه هله باشی قوی یئره.
ای بیناماز، آچما گؤزون، باخما ساعته!

"یات، باشووی کسیم!" -دئسه واعیظ، وارام، ولی،
اما یوخام اوروج کیمی مۆشکول عیبادته.

چای ایچمه‌سم سحر گئدرم ایختیاردن،
قویمازلا - قویماسینلا منی باغ-جنّته!

مال-یئتیمی مولّا یئییر، من اوروجلوغو،
من مال-حقه بندم، او مال-رعیّته.

ای یار-غار، کافر ائدیرسن علی‌نی سن،
ایلشمیسن یئزید کیمی تخت-خیلافته.

طۆلّابی یؽغمیسان باشووا بیر مرام ایله،
مخفی دئییل مرامین، عمو، ذی‌فراسته.

عرضی قالیب ائشیکده مۆهاجیرلرین تمام،
امّا وئریر تۆمنلری اصحاب-ثروته.

اون مین تۆمن فقیر پولون دولدوران جیبه
تزویر ائدیب، حصیر سالیسان سن عیمارته....

ساقی، دۆنن بو واختی کئچیردیم برابدن.
دۆشدو گؤزوم او سمتده بیر بی‌کس عؤورته.

بیماریدی، غریبیدی، بی‌ایختیار ایدی،
مؤحتاج ایدی غذایه، دوایه، حیمایته.

من مۆضطریب باخیردیم او جانلی جنازه‌یه،
آغلاردی گؤزلریم او پریشان قیافته.

بیر تخته‌پاره تک قوروموشدو او بینوا،
گؤردوم او حال ایلن دؤشنیب خاک-ذیلّته.

زۆلفون ائدیب نیقاب سارالمیش عۆذارینه،
باشین قویوب داش اۆسته، گئدیب خواب-راحته.

شکلی بیان ائدیردی کی، بو بیر عزیز ایمیش،
بیچاره بیر قضا ایله دۆشموش بو حالته،

هر کس اونا باخیب دئدی: قالمیبدی بوندا جان،
من ده دئییردیم: عؤمرو یئتیشمیش نهایته.

ناگاه گتیردی هوشه اونو تاققاتاق سسی،
آچدی گؤزون یاواشجا، منی سالدی حئیرته.

بیر باخدی حسرت ایله، یئنه یومدو گؤزلرین،
ایدی باشین، اۆزون دایادی سنگ-عیبرته.

معجز: بو سس نه‌دیر؟ -دئدی؛ باخدیم، دئدیم کی: هئچ!
دؤولتلیلر گئدیرله نماز-جماعته.

بیر آه چکدی، شؤعله‌سی یاندیردی شاعیری،
یا رب، اولارمی چاره بو بیچاره میلّته!؟

‫حیدربابا ایلدیریملار شاخاندا‬
سئللر سولار شاققیلدییوب آخاندا‬
‫قیزلار اونا صف باغلییوب باخاندا‬
‫سلام اولسون شؤکتوزه ائلوزه !‬
‫منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوزه‬

‫حیدربابا ، کهلیک لرون اوچاندا‬
‫کول دیبینن دوشان قالخوب قاچاندا‬
‫باخچالارون چیچکلنوب آچاندا‬
‫بیزدن ده بیر مۆمکون اولسا یاد ائله‬
‫آچیلمیان اۆرکلری شاد ائله

‫بایرام یئلی چارداخلاری ییخاندا‬
‫نوروز گۆلی ، قارچیچکی چیخاندا‬
آغ بولوتلار کؤینکلرین سیخاندا‬
‫بیزدن ده بیر یاد ائلیین ساغ اولسون‬
‫دردلریمیز قوی دیکلسین ، داغ اولسون

‫حیدربابا ، گۆن دالووی داغلاسین !‬
‫اۆزون گۆلسون ، بولاخلارون آغلاسین !‬
اوشاخلارون بیر دسته گۆل باغلاسین !‬
یئل گلنده ، وئر گتیرسین بویانا‬
بلکه منیم یاتمیش بختیم اویانا‬

حیدربابا ، سنۆن اۆزون آغ اولسون !‬
‫دؤرت بیر یانون بولاغ اولسون باغ اولسون !‬
‫بیزدن سورا سنۆن باشون ساغ اولسون !‬
دۆنیا قضو-قدر ، اؤلوم-ایتیمدی‬
دۆنیا بویی اوغولسوزدی ، یئتیمدی‬

‫حیدربابا ، یولوم سنن کج اولدی‬
‫عؤمروم کئچدی ، گلممه دیم ، گئج اولدی‬
هئچ بیلمه دیم گؤزللرون نئج اولدی‬
‫بیلمزیدیم دؤنگه لر وار ، دؤنوم وار‬
‫ایتگین لیک وار ، آیریلیق وار ، اؤلوم وار‬

‫حیدربابا ، ایگیت اَمَک ایتیرمز‬
‫عؤمور کئچر ، افسوس بَرَه بیتیرمز‬
‫نامرد اولان عؤمری باشا یئتیرمز‬
‫بیز ده، واللاه ، اونوتماریق سیزلری‬
‫گؤرنمسک حلال ائدون بیزلری‬

‫حیدربابا ، میراژدر سَسلننده‬
کَند ایچینه سسدن - کۆیدن دۆشنده‬
‫عاشیق رستم سازین دیللندیرنده‬
‫یادوندادی نه هؤلَسَک قاچاردیم‬
‫قوشلار تکین قاناد آچیب اوچاردیم‬

‫شنگیل آوا یوردی ، عاشیق آلماسی‬
‫گاهدان گئدوب ، اوردا قوناق قالماسی‬
‫داش آتماسی ، آلما ، هیوا سالماسی‬
‫قالیب شیرین یوخی کیمین یادیمدا‬
‫اثر قویوب روحومدا ، هر زادیمدا‬

‫حیدربابا ، قوری گؤلون قازلاری‬
‫گدیکلرین سازاخ چالان سازلاری‬
‫کَت کؤشنین پاییزلاری ، یازلاری‬
‫بیر سینما پرده سی دیر گؤزومده‬
‫تک اوتوروب ، سئیر ائده رم اؤزومده‬

‫حیدربابا ، قره چمن جاداسی‬
‫چْووشلارین گَلَر سسی ، صداسی‬
‫کربلیا گئدنلرین قاداسی‬
‫دۆشسون بو آج یولسوزلارین گؤزونه‬
‫تمدّونون اویدوخ یالان سؤزونه‬

‫حیدربابا ، شیطان بیزی آزدیریب‬
‫محبتی اۆرکلردن قازدیریب‬
‫قره گۆنون سرنوشتین یازدیریب‬
‫سالیب خلقی بیر-بیرینن جانینا‬
‫باریشیغی بلشدیریب قانینا‬

گؤز یاشینا باخان اولسا ، قان آخماز‬
‫انسان اولان خنجر بئلینه تاخماز‬
‫آمما حئییف کور توتدوغون بوراخماز‬
‫بهشتیمیز جهنّم اولماقدادیر !‬
‫ذی حجّه میز محرّم اولماقدادیر !‬

‫خزان یئلی یارپاخلاری تؤکنده‬
‫بولوت داغدان یئنیب ، کنده چؤکنده‬
‫شیخ الاسلام گؤزل سسین چکنده‬
‫نیسگیللی سؤز اۆرکلره دَیَردی‬
‫آغاشلار دا آللاها باش اَیَردی‬

‫داشلی بولاخ داش-قومونان دولماسین !‬
‫باخچالاری سارالماسین ، سولماسین !‬
‫اوردان کئچن آتلی سوسوز اولماسین !‬
‫دینه : بولاخ ، خیرون اولسون آخارسان‬
‫افقلره خُمار-خُمار باخارسان‬

‫حیدر بابا ، داغین ، داشین ، سره سی‬
‫کهلیک اوخور ، دالیسیندا فره سی‬
‫قوزولارین آغی ، بوزی ، قره سی‬
‫بیر گئدیدیم داغ-دره لر اوزونی‬
‫اوخویئدیم : "چوبان ، قیتر قوزونی"

‫حیدر بابا ، سولی یئرین دۆزونده‬
‫بولاخ قئنیر چای چمنین گؤزونده‬
‫بولاغ اوتی اۆزَر سویون اۆزونده‬
‫گؤزل قوشلار اوردان گلیب ، گئچللر‬
‫خلوتلیوب ، بولاخدان سو ایچللر‬

‫بیچین اۆستی ، سونبول بیچن اوراخلار‬
‫ایله بیل کی ، زۆلفی دارار داراخلار‬
‫شکارچیلار بیلدیرچینی سوراخلار‬
‫بیچین چیلر آیرانلارین ایچللر‬
‫بیر هوشلانیب ، سوننان دوروب ، بیچللر‬

‫حیدربابا ، کندین گۆنی باتاندا‬
‫اوشاقلارون شامین یئییوب ، یاتاندا‬
‫آی بولوتدان چیخوب ، قاش-گؤز آتاندا‬
‫بیزدن ده بیر سن اونلارا قصّه دئه‬
‫قصّه‌میزده چوخلی غم و غوصّه دئه‬

‫قاری ننه گئجه ناغیل دییَنده‬
‫کۆلک قالخیب ، قاپ-باجانی دؤیَنده‬
‫قورد گئچینین شنگۆلوسون یینده‬
‫من قاییدیب ، بیرده اوشاق اولئیدیم‬
‫بیر گۆل آچیب ، اوندان سورا سولئیدیم‬

‫عمّه جانین بال بلله سین ییه ردیم‬
‫سوننان دوروب ، اۆس دونومی گییه ردیم‬
‫باخچالاردا تیرینگَنی دییه ردیم‬
‫آی اؤزومی او ازدیرن گۆنلریم !‬
‫آغاج مینیپ ، آت گزدیرن گۆنلریم !‬

‫هَچی خالا چایدا پالتار یوواردی‬
‫مَمَد صادق داملارینی سوواردی‬
‫هئچ بیلمزدیک داغدی ، داشدی ، دوواردی‬
‫هریان گلدی شیلاغ آتیب ، آشاردیق‬
‫آللاه ، نه خوش غمسیز-غمسیز یاشاردیق‬

‫شیخ الاسلام مُناجاتی دییه ردی‬
‫مَشَدرحیم لبّاده نی گییه ردی‬
‫مشْدآجلی بوز باشلاری ییه ردی‬
‫بیز خوشودوق خیرات اولسون ، توی‬ ‫اولسون‬
‫فرق ائلَمَز ، هر نولاجاق ، قوی اولسون‬

‫ملک نیاز ورندیلین سالاردی‬
‫آتین چاپوپ قئیقاجیدان چالاردی‬
‫قیرقی تکین گدیک باشین آلاردی‬
‫دولائیا قیزلار آچیپ پنجره‬
‫پنجره لرده نه گؤزل منظره !‬

‫حیدربابا ، کندین تویون توتاندا‬
‫قیز-گلینلر ، حنا-پیلته ساتاندا‬
‫بیگ گلینه دامنان آلما آتاندا‬
‫منیم ده او قیزلاروندا گؤزوم وار‬
‫عاشیقلارین سازلاریندا سؤزوم وار‬

‫حیدربابا ، بولاخلارین یارپیزی‬
‫بوستانلارین گۆل‌بَسَری ، قارپیزی‬
‫چرچیلرین آغ ناباتی ، ساققیزی‬
‫ایندی ده وار داماغیمدا ، داد وئرر‬
‫ایتگین گئدن گۆنلریمدن یاد وئرر‬

‫بایرامیدی ، گئجه قوشی اوخوردی‬
‫آداخلی قیز ، بیگ جورابی توخوردی‬
‫هرکس شالین بیر باجادان سوخوردی‬
‫آی نه گؤزل قایدادی شال ساللاماق !‬
‫بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق !‬

‫شال ایسته دیم منده ائوده آغلادیم‬
‫بیر شال آلیب ، تئز بئلیمه باغلادیم‬
‫غلام گیله قاشدیم ، شالی ساللادیم‬
‫فاطمه خالا منه جوراب باغلادی‬
‫خان ننه می یادا سالیب ، آغلادی‬

‫حیدربابا ، میرزَممدین باخچاسی‬
‫باخچالارین تورشا-شیرین آلچاسی‬
‫گلینلرین دۆزمه لری ، طاخچاسی‬
‫هی دۆزولر گؤزلریمین رفینده‬
‫خیمه وورار خاطره لر صفینده‬

‫بایرام اولوب ، قیزیل پالچیق اَزَللر‬
‫ناققیش ووروب ، اوتاقلاری بَزَللر‬
‫طاخچالارا دۆزمه لری دۆزللر‬
‫قیز-گلینین فندقچاسی ، حناسی‬
‫هَوَسله نر آناسی ، قایناناسی‬

‫باکی چی نین سؤزی ، سووی ، کاغیذی‬
‫اینکلرین بولاماسی ، آغوزی‬
‫چرشنبه نین گیردکانی ، مویزی‬
‫قیزلار دییه ر :» آتیل ماتیل چرشنبه‬
‫آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه «‬

‫یومورتانی گؤیچک ، گوللی بویاردیق‬
‫چاققیشدیریب ، سینانلارین سویاردیق‬
‫اویناماقدان بیرجه مگر دویاردیق ؟‬
‫علی منه یاشیل آشیق وئرردی‬
‫ارضا منه نوروزگۆلی درردی‬

‫نوروز علی خرمنده وَل سۆرردی‬
‫گاهدان یئنوب ، کۆلشلری کؤرردی‬
‫داغدان دا بیر چوبان ایتی هۆرردی‬
‫اوندا ، گؤردون ، اولاخ ایاخ ساخلادی‬
‫داغا باخیب ، قولاخلارین شاخلادی‬

‫آخشام باشی ناخیرینان گلنده‬
‫قودوخلاری چکیب ، ووراردیق بنده‬
‫ناخیر گئچیب ، گئدیب ، یئتنده کنده‬
‫حیوانلاری چیلپاق مینیب ، قوواردیق‬
‫سؤز چیخسایدی ، سینه گریب ، سوواردیق‬

‫یاز گئجه سی چایدا سولار شاریلدار‬
‫داش-قَیه لر سئلده آشیب خاریلدار‬
‫قارانلیقدا قوردون گؤزی پاریلدار‬
‫ایت‌لر ، گؤردون ، قوردی سئچیب ، اولاشدی‬
‫قورددا ، گؤردون ، قالخیب ، گدیکدن آشدی‬

‫قیش گئجه سی طؤله لرین اوتاغی‬
‫کتلیلرین اوتوراغی ، یاتاغی‬
‫بوخاریدا یانار اوتون یاناغی‬
‫شبچره سی ، گیردکانی ، ایده سی‬
‫کنده باسار گۆلوب - دانیشماق سسی‬

‫شجاع خال اوغلونون باکی سوقتی‬
‫دامدا قوران سماواری ، صحبتی‬
‫یادیمدادی شسلی قدی ، قامتی‬
‫جؤنممه گین تویی دؤندی ، یاس اولدی‬
‫ننه قیزین بخت آیناسی کاس اولدی‬

‫حیدربابا ، ننه قیزین گؤزلری‬
‫رخشنده نین شیرین-شیرین سؤزلری‬
‫ترکی دئدیم اوخوسونلار اؤزلری‬
‫بیلسینلر کی ، آدام گئدر ، آد قالار‬
‫یاخشی-پیسدن آغیزدا بیر داد قالار‬

‫یاز قاباغی گۆن گۆنئیی دؤیَنده‬
‫کند اوشاغی قار گۆلله سین سؤیَنده‬
‫کۆرکچی لر داغدا کۆرک زۆیَنده‬
‫منیم روحوم ، ایله بیلون اوردادور‬
‫کهلیک کیمین باتیب ، قالیب ، قاردادور‬

‫قاری ننه اوزاداندا ایشینی‬
‫گۆن بولوتدا اَییرردی تشینی‬
‫قورد قوجالیب ، چکدیرنده دیشینی‬
‫سوری قالخیب ، دولائیدان آشاردی‬
‫بایدالارین سۆتی آشیب ، داشاردی‬

‫خجّه سلطان عمّه دیشین قیساردی‬
‫ملا باقر عم اوغلی تئز میساردی‬
‫تندیر یانیب ، تۆسسی ائوی باساردی‬
‫چایدانیمیز ارسین اۆسته قایناردی‬
‫قوورقامیز ساج ایچینده اویناردی‬

‫بوستان پوزوب ، گتیرردیک آشاغی‬
‫دولدوریردیق ائوده تاختا-طاباغی‬
‫تندیرلرده پیشیرردیک قاباغی‬
‫اؤزون یئییوب ، توخوملارین چیتداردیق‬
‫چوخ یئمکدن ، لاپ آز قالا چاتداردیق‬

‫ورزغان نان آرموت ساتان گلنده‬
‫اوشاقلارین سسی دۆشردی کنده‬
‫بیزده بویاننان ائشیدیب ، بیلنده‬
‫شیللاق آتیب ، بیر قیشقریق سالاردیق‬
‫بوغدا وئریب ، آرموتلاردان آلاردیق‬

‫میرزاتاغی نان گئجه گئتدیک چایا‬
‫من باخیرام سئلده بوغولموش آیا‬
‫بیردن ایشیق دۆشدی اوتای باخچایا‬
‫ای وای دئدیک قورددی ، قئیتدیک قاشدیق
‫هئچ بیلمه دیک نه وقت کۆللوکدن آشدیق‬

‫حیدربابا ، آغاجلارون اوجالدی‬
‫آمما حئییف ، جوانلارون قوجالدی‬
‫توخلیلارون آریخلییب ، آجالدی‬
‫کؤلگه دؤندی ، گۆن باتدی ، قاش قَرَلدی‬
‫قوردون گؤزی قارانلیقدا بَرَلدی‬

ائشیتمیشم یانیر آللاه چیراغی‬
دایر اولوب مسجدیزون بولاغی‬
‫راحت اولوب کندین ائوی ، اوشاغی‬
‫منصورخانین الی-قولی وار اولسون‬
‫هاردا قالسا ، آللاه اونا یار اولسون‬

‫حیدربابا ، ملا ابراهیم وار ، یا یوخ ؟‬
‫مکتب آچار ، اوخور اوشاقلار ، یا یوخ ؟‬
‫خرمن اۆستی مکتبی باغلار ، یا یوخ ؟‬
‫مندن آخوندا یتیررسن سلام‬
‫ادبلی بیر سلامِ مالاکلام‬

‫خجّه سلطان عمّه گئدیب تبریزه‬
‫آمما ، نه تبریز ، کی گلممیر بیزه‬
‫بالام ، دورون قویاخ گئداخ ائممیزه‬
‫آقا اؤلدی ، توفاقیمیز داغیلدی‬
‫قویون اولان ، یاد گئدوبَن ساغیلدی‬

‫حیدربابا ، دۆنیا یالان دۆنیادی‬
‫سلیماننان ، نوحدان قالان دۆنیادی‬
‫اوغول دوغان ، درده سالان دۆنیادی‬
‫هر کیمسَیه هر نه وئریب ، آلیبدی‬
‫افلاطوننان بیر قوری آد قالیبدی‬

‫حیدربابا ، یار و یولداش دؤندولر‬
‫بیر-بیر منی چؤلده قویوب ، چؤندولر‬
‫چشمه لریم ، چیراخلاریم ، سؤندولر‬
‫یامان یئرده گؤن دؤندی ، آخشام اولدی‬
‫دۆنیا منه خرابهٔ شام اولدی‬

‫عم اوغلینان گئدن گئجه قیپچاغا‬
‫آی کی چیخدی ، آتلار گلدی اویناغا‬
‫دیرماشیردیق ، داغلان آشیردیق داغا‬
‫مش ممی خان گؤی آتینی اویناتدی‬
‫تفنگینی آشیردی ، شاققیلداتدی‬

‫حیدربابا ، قره کولون دره سی‬
‫خشگنابین یولی ، بندی ، بره سی‬
‫اوردا دۆشَر چیل کهلیگین فره سی‬
‫اوردان گئچر یوردوموزون اؤزونه‬
‫بیزده گئچک یوردوموزون سؤزونه‬

‫خشگنابی یامان گۆنه کیم سالیب ؟‬
‫سیدلردن کیم قیریلیب ، کیم قالیب ؟‬
‫آمیرغفار دام-داشینی کیم آلیب ؟‬
‫بولاخ گنه گلیب ، گؤلی دولدورور ؟‬
‫یا قورویوب ، باخچالاری سولدورور ؟‬

‫آمیر غفار سیدلرین تاجییدی‬
‫شاهلار شکار ائتمه سی قیقاجییدی‬
‫مَرده شیرین ، نامرده چوخ آجییدی‬
‫مظلوملارین حقّی اۆسته اَسَردی‬
‫ظالم لری قیلیش تکین کَسَردی‬

‫میر مصطفا دایی ، اوجا بوی بابا‬
‫هیکللی ،ساققاللی ، تولستوی بابا‬
‫ائیلردی یاس مجلسینی توی بابا‬
‫خشگنابین آبروسی ، اَردَمی‬
‫مسجدلرین ، مجلسلرین گؤرکَمی‬

‫مجدالسّادات گۆلردی باغلارکیمی‬
‫گۆرولدردی بولوتلی داغلارکیمی‬
‫سؤز آغزیندا اریردی یاغلارکیمی‬
‫آلنی آچیق ، یاخشی درین قاناردی‬
‫یاشیل گؤزلر چیراغ تکین یاناردی‬

‫منیم آتام سفره لی بیر کیشییدی‬
‫ائل الیندن توتماق اونون ایشییدی‬
‫گؤزللرین آخره قالمیشییدی‬
‫اوننان سورا دؤنرگه لر دؤنوبلر‬
‫محبّتین چیراخلاری سؤنوبلر‬

‫میرصالحین دلی سولوق ائتمه سی‬
‫میر عزیزین شیرین شاخسِی گئتمه سی‬
‫میرممّدین قورولماسی ، بیتمه سی‬
‫ایندی دئسک ، احوالاتدی ، ناغیلدی‬
‫گئچدی ، گئتدی ، ایتدی ، باتدی ، داغیلدی‬

‫میر عبدولون آیناداقاش یاخماسی‬
‫جؤجیلریندن قاشینین آخماسی‬
‫بویلانماسی ، دام-دوواردان باخماسی‬
‫شاه عبّاسین دۆربونی ، یادش بخیر !‬
‫خشگنابین خوش گۆنی ، یادش بخیر !‬

‫ستاره عمّه نزیک لری یاپاردی‬
‫میرقادر ده ، هردم بیرین قاپاردی‬
‫قاپیپ ، یئیوب ، دایچا تکین چاپاردی‬
‫گۆلمه لیدی اونون نزیک قاپپاسی‬
‫عمّه مین ده ارسینینین شاپپاسی‬

‫حیدربابا ، آمیر حیدر نئینیور ؟‬
‫یقین گنه سماواری قئینیور‬
دای قوجالیب ، آلت انگینن چئینیور‬
‫قولاخ باتیب ، گؤزی گیریب قاشینا‬
‫یازیق عمّه ، هاوا گلیب باشینا‬

‫خانم عمّه میرعبدولون سؤزونی‬
‫ائشیدنده ، ایه ر آغز-گؤزونی‬
‫مَلْکامِدا وئرر اونون اؤزونی‬
‫دعوالارین شوخلوغیلان قاتاللار‬
‫اتی یئیوب ، باشی آتیب ، یاتاللار‬

‫فضّه خانم خشگنابین گۆلییدی‬
‫آمیریحیا عمقزینون قولییدی‬
‫رُخساره آرتیستیدی ، سؤگولییدی‬
‫سیّد حسین ، میر صالحی یانسیلار‬
‫آمیرجعفر غیرتلی دیر ، قان سالار‬

سحر تئزدن ناخیرچیلار گَلَردی‬
‫قویون-قوزی دام باجادا مَلَردی‬
‫عمّه جانیم کؤرپه لرین بَلَردی‬
‫تندیرلرین قوزاناردی تۆسیسی‬
‫چؤرکلرین گؤزل اییی ، ایسیسی‬

‫گؤیرچینلر دسته قالخیب ، اوچاللار‬
‫گۆن ساچاندا ، قیزیل پرده آچاللار‬
‫قیزیل پرده آچیب ، ییغیب ، قاچاللار‬
‫گۆن اوجالیب ، آرتارداغین جلالی‬
‫طبیعتین جوانلانار جمالی‬

‫حیدربابا ، قارلی داغلار آشاندا‬
‫گئجه کروان یولون آزیب ، چاشاندا‬
‫من هارداسام ، تهراندا یا کاشاندا‬
‫اوزاقلاردان گؤزوم سئچر اونلاری‬
‫خیال گلیب ، آشیب ، گئچر اونلاری‬

‫بیر چیخئیدیم دام قیه نین داشینا‬
‫بیر باخئیدیم گئچمیشینه ، یاشینا‬
‫بیر گورئیدیم نه لر گلمیش باشینا‬
‫منده اْونون قارلاریلان آغلاردیم‬
‫قیش دوندوران اۆرکلری داغلاردیم‬

‫حیدربابا ، گۆل غنچه سی خنداندی‬
‫آمما حئیف ، اۆرک غذاسی قاندی‬
‫زندگانلیق بیر قارانلیق زینداندی‬
‫بو زیندانین دربچه سین آچان یوخ‬
‫بو دارلیقدان بیرقورتولوب ، قاچان یوخ‬

‫حیدربابا گؤیلر بۆتون دوماندی‬
‫گونلریمیز بیر-بیریندن یاماندی‬
‫بیر-بیرۆزدن آیریلمایون ، آماندی‬
‫یاخشیلیغی الیمیزدن آلیبلار‬
‫یاخشی بیزی یامان گۆنه سالیبلار‬

‫بیر سوروشون بو قارقینمیش فلکدن‬
‫نه ایستیور بو قوردوغی کلکدن ؟‬
‫دینه گئچیرت اولدوزلاری الکدن‬
‫قوی تؤکولسون ، بو یئر اۆزی داغیلسین‬
‫بو شیطانلیق قورقوسی بیر ییغیلسین‬

‫بیر اوچئیدیم بو چیرپینان یئلینن‬
‫باغلاشئیدیم داغدان آشان سئلینن‬
‫آغلاشئیدیم اوزاق دۆشَن ائلینن‬
‫بیر گؤرئیدیم آیریلیغی کیم سالدی‬
‫اؤلکه میزده کیم قیریلدی ، کیم قالدی‬

‫من سنون تک داغا سالدیم نَفَسی‬
‫سنده قئیتر ، گۆیلره سال بو سَسی‬
‫بایقوشوندا دار اولماسین قفسی‬
‫بوردا بیر شئر داردا قالیب ، باغیریر‬
‫مروّت سیز انسانلاری چاغیریر‬

‫حیدربابا ، غیرت قانون قاینارکن‬
‫قره قوشلار سنن قوپوپ ، قالخارکن‬
‫او سیلدیریم داشلارینان اوینارکن‬
‫قوزان ، منیم همّتیمی اوردا گؤر‬
‫اوردان اَییل ، قامتیمی داردا گؤر‬

‫حیدربابا . گئجه دورنا گئچنده‬
‫کوراوغلونون گؤزی قارا سئچنده‬
‫قیر آتینی مینیب ، کسیب ، بیچنده‬
‫منده بوردان تئز مطلبه چاتمارام‬
‫عیوض گلیب ، چاتمیونجان یاتمارام‬

‫حیدربابا ، مرد اوغوللار دوغگینان‬
‫نامردلرین بورونلارین اوغگینان‬
‫گدیکلرده قوردلاری توت ، بوغگینان‬
‫قوی قوزولار آیین-شایین اوتلاسین‬
‫قویونلارون قویروقلارین قاتلاسین‬

‫حیدربابا ، سنۆن گؤیلون شاد اولسون‬
‫دۆنیا وارکن ، آغزون دولی داد اولسون‬
‫سنن گئچن تانیش اولسون ، یاد اولسون‬
‫دینه منیم شاعر اوغلوم شهریار‬
‫بیر عمر دۆر غم اۆستونه غم قالار‬

نه یی نه یه ووردومسا دا

هئچه چیخدی هامیسی.

 

آللاه بیردی، اینسان ایکی

اوچه چیخدی هامیسی.

 

 اکن گئتدی، بیتن قالدی

قوردا- قوشا یئم اولدو

 

بو قفسده بیر من قالدیم

نئجه چیخدی هامیسی؟!

 

 گؤزونده یاشی آلدادیب

هره بیر جور آغلادی.

 

گوندوز گونشی آلدادیب

گئجه چیخدی هامیسی.

 

 بیلینمه دی یاسدی، تویدو،

یئین یئدی، دویان دویدو

 

پاییز گلدی سایان سایدی

جوجه چیخدی هامیسی

اؤلمزدیم، ا گر سن کیمی بیر دلبریم اولسا
بیر آفت جان، شوخ ملک، منظریم اولسا
هر گون دولانیب باشینا، قوُربانین اولاردیم
پروانه صفت، اوُچماغا، بال و پریم اولسا
من ده سئویلردیم بوتون عاشیقلر ایچینده
آهولری، مجنون ائله ین گؤزلریم اولسا
شؤق ایله نثار ائیلرم هر بیر قدمینده
دریا قدری الده، دوّر و گؤهریم اولسا
کویوندا منه قوی نه بیلیر، ائیله سین اغیار
البته جزاسین چکر، آللاه کریم اولسا
بیگانه یه من بیر بئله منت می ائدردیم؟
کونلوم کیمی بیر یار وفا پروریم اولسا
واحد دئمه رم دردیمی من باشقا نیگارا
یاریم بیلیر عشقینده نه درد و سریم اولسا

بو یئرلری، بو گؤی­لری
یاغیش یویور، گون قورودور
بو دونیادا چوخ شئی­لری
یاغیش یویور، گون قورودور 

گؤزوموزون یاشینی­دا
باغریمیزین باشینی­دا
قبریمیزین داشینی­دا
یاغیش یویور، گون قورودور 

گلن نه­ دی، گئدن نه ­دی؟
بلک نه ­دی، کفن نه ­دی؟
بو دونیا اؤز کئفینده ­دی
یاغیش یویور، گون قورودور ...
 
اولدوزلارین توزونودا
لاپ گونشین اوزونوده
لاپ یاغیشینین اؤزونوده
یاغیش یویور، گون قورودور

ائوجیک-ائوجیک اوینادیق،
ائوجییمیز ائو اولدو.
سونرا ائولردن خلوت
سئوگیمیز ده دوغول‌دو.
عؤموردن کئچیب گئت‌دی
او ایللرین آخاری.
من قالدیم ایلک باهاردا،
نئیلییم تئز یئتیشیر
قؽزلارین سون باهاری...
بیر گۆن،
بنؤوشه بنده دۆش‌دو،
بو خبر کنده دۆش‌دو.
منیمله وار اولان قؽز
اؤزگه کمنده دۆش‌دو...
توی سسی، ماغار سسی،
قلبلرین تیترمه‌سی،
یئنی اوغلانین
یؽخیلیب چمن اۆسته
وار سسله هؤنکورمه‌سی...
سونرا دا بیر بایاتی:
- سو گله گؤله بیر ده،
دردی‌می بؤله بیر ده
پاییز کؤچن بنؤوشه
یاز اولا گله بیر ده.

بو قؽش او گۆله دی‌دی،
هیجران او گۆنه دی‌دی.
بو آغاج چیچک آچماز
بالتا کؤکونه دی‌دی.

بو یاز او یازدان دئییل،
سویوق آیازدان دئییل،
تزه مکتوب آلمیشام
آنجاق او قؽزدان دئییل.

گۆن تزه،
عؤمور تزه، گۆن تزه.
تزه باهار گلیب‌دیر
گتیردیی گۆل تزه.

بو دا بئله باهاردی،
او دا بئله باخاردی.
هیجران منی بوغوردو
بو قؽز گلیب چؽخاردی.

داغلار چن گئییر ایندی،
کیم‌سه غم یئییر ایندی.
یؽخیلیب چمن اۆسته
بایاتی دئییر ایندی:

- بنؤوشه بنده دۆش‌دو،
بو صدا کنده دۆش‌دو،
منیمله وار اولان قؽز
اؤزگه کمنده دۆش‌دو.

فلکین قانلی الیندن
بیر آتیلمیش یئره اندی
بیر فلاکت آنانین جان شیرسیندن سوتون امدی
بوللو نیسگیل شله سین چیگنینه آلدی
تای توشوندان دالی قالدی
ساری گول میثلی سارالدی
گونی تک باغری قارالدی
درد الیندن زارا گلدی
گونی گوندن قارا گلدی
خان چوپانسیز سئله تاپشیرسین اوزون،
یوردوموزا بیر سارا گلدی.
بیر وفاسیز یار الیندن،
یارا گلمز سانا گلدی
بیر یازیق قیز جان الیندن
جانا گلمز جانا گلدی
گئجه چکده الموت دامنه سیندن بورایا درمانا گلدی
بیر آدامسیز سوری آدلی
الی باغلی ، دیلی باغلی.

سوری کیمدی؟
سوری بیر گولدی، جهنمده بیتیبدیر.
سوری بیر دامجدی، گؤزدن آخاراق اوزده ایتیبدیر.
سوری یول یولچوسودور ایری ده یوخ دوزده ایتیبدیر.
سوری بیر مرثیه دیر اوخشایاراق سوزده ایتیبدیر.
او کونول لرده کی ایتمیشدی ازلدن، اودو گؤزدن ده ایتیبدیر.
سوری بیر گؤزلری باغلی، اوزو داغلی، سؤزو داغلی
اولوب هاردان هارا باغلی.
 
بوشلاییب دوغما دیارین، اوموب البته یاریندان
ال اوزوب هر نه واریندان
قؤرخمایب شهریمیزین قیشدا آمانسیز بؤرانیندان نه قاریندان.
گزیر آواره تاپا یاندریجی دردینه چاره ، تاپا بیلمیر
چؤخ سویر عشقی باشیندان آتا آمما آتا بیلمیر.
اووا باخ اووچی دالینجا قاچیر آمما چاتا بیلمیر
ایش دونوب، لیلی دوشوب چؤللره مجنون سوراغیندا
شیرین الده تئشه، داغ پارچالاییر، فرهاد اوتورموش اتاقیندا.
تشنه لب قو، نئجه گور جان وئری دریا قیراغیندا
گؤزده حسرت یئرینی خوشلاییب، ابهام دوداغیندا.
وارلیغین سؤن اثری آز قالیر ایتسین یاناغیندا
سانکی بیر کؤزودی بورونموش کوله وارلیق اوجاقیندا
کؤزه ریر پیلته کیمین یاغ تؤکه نییب دیر چراغیندا.
بوی آتیر رنج باغیندا، قؤجالیر گنچ چاغیندا

بیر آدامسیز ، سوری آدلی
الی باغلی ، دیلی باغلی.
سوری جان اومما ، فلکدن، فلکین یوخدی وفاسی
نه قدر یوخدی وفاسی او قدر چوخدی جفاسی
کوهنه رقاصه کیمین هر کسه بیر جوردی اداسی
او آیاقدان دوشه نی ایستیر آیاقدان سالان اولسون.
او تالانمیشلاری ایستیر گونی گوندن تالان اولسون
او آتیلمیشلاری ایستیر هامیدان چوخ آتان اولسون.
او ساتیلمیشلاری ایستیر قول ائدر کن ساتان اولسون.
نیله مک قورقو بوجوردور، فلکین نظمی ازلدن
اولوب اضدادینه باغلی
قره سیز، آغلار اولانماز
دره سیز، داغلار اولانماز
اولوسوز، ساغلار اولانماز
گرک هر بیر گوزه له، بیر دانا چرکین ده یارانسین
بیری انسین یئره گؤیدن، بیری عرشه اوجالانسین
بیری چالسین ال-آیاق غم دنیزینده
بیری ساحیلده سئوینج ایله دایانسین
بیری ذیللت پالازین باشه چکیب یاتسادا
آنجاق بیری نین بختی اویانسین
بیری قویلانسادا نعمت لره یئرسیز
بیری ده قانه بویانسین

آی آدامسیز، سوری آدلی
ساچلاریندان دارا باغلی.
نیله مک ایش بئله گلمیش ، چور گلنده گوله گلمیش
فلکین اگری کمانیندا اولان اوخ آتیلاندا دوزه دگمیش
دیلسیزین باغرینی دلمیش اگری قالمیش دوزی اگمیش.
اونو خوشلار بو فلک ائل ساراسین سئللر آپارسین.
بولبول حسرت چکه رک گول ثمرین یئللر آپارسین.
قیسی چوللرده قویوب لیلی نی محمل لر آپارسین
خسروی شیرین ایله نن ال اله وئرسین.
فرهادین قامتین اگسین.
باخاراق چرخ زامان نشئه یه گلسین، کئفه دولسون
سوری لار سولسادا سولسون
بیری باش یولسادا، یولسون
سیسقا بیر اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ایچینده،
بو سما ظلمته باتماز
داش آتان، کول باشی قویموش، داشینی اوزگه یه آتماز.
سن یئتیش سون هدفه، اوندا فلک، مقصده چاتماز
داها افسانه یاراتماز
سوری آی باشی بلالی،
زامانین قانلی غزالی.

سوری بیر قوشدو خزان آیری سالیبدیر یوواسیندان
ال اوزوبدور آتاسیندان
جوجه دیر حیف اولا سوت گورمه ییب اصلا آناسیندان
او زلیخا کیمی یوسیف ایین آلمیر لیباسیندان،
بونا قانع دی تنفس ائله ییر یار هاواسیندان،
درد وئرن درده سالیب آمما خبر یوخ داواسیندان،
آغلاییب سیتقایاراق بهره آپارمیر دوعاسیندان،
او بیر آیینه دی رسام چکیب اوستونه زنگار،
اوندا یوخ قدرت گفتار،
اوزو چیرکین دیلی بیمار،
گنج وقتینده دل آزار،
گوره سن کیمدی خطاکار،
گوره سن کیمدی خطاکار؟

خان ننه ، هایاندا قالدین
بئله باشیوا دولانیم
نئجه من سنی ایتیردیم !
دا سنین تایین تاپیلماز
سن اؤلن گون ، عمه گلدی
منی گه تدی آیری کنده
من اوشاق ، نه آنلایایدیم ؟
باشیمی قاتیب اوشاقلار
نئچه گون من اوردا قالدیم
قاییدیب گلنده ، باخدیم
یئریوی ییغیشدیریبلار
نه اؤزون ، و نه یئرین وار
«هانی خان ننه م ؟» سوروشدوم
دئدیلر کی : خان ننه نی
آپاریبلا کربلایه
کی شفاسین اوردان آلسین
سفری اوزون سفردیر
بیرایکی ایل چکر گلینجه
نئجه آغلارام یانیخلی
نئچه گون ائله چیغیردیم
کی سه سیم ، سینم توتولدو
او ، من اولماسام یانیندا
اؤزی هئچ یئره گئده نمه ز
بو سفر نولوبدو ، من سیز
اؤزو تک قویوب گئدیبدیر ؟
هامیدان آجیق ائده ر کن
هامییا آجیقلی باخدیم
سونرا باشلادیم کی : منده
گئدیره م اونون دالینجا
دئدیلر : سنین کی تئزدیر
امامین مزاری اوسته
اوشاغی آپارماق اولماز
سن اوخی ، قرآنی تئز چیخ
سن اونی چیخینجا بلکی
گله خان ننه سفردن
ته له سیک روانلاماقدا
اوخویوب قرآنی چیخدیم
کی یازیم سنه : گل ایندی
داها چیخمیشام قرآنی
منه سوقت آل گلنده
آما هر کاغاذ یازاندا
آقامین گؤزو دولاردی
سنده کی گلیب چیخمادین
نئچه ایل بو اینتظارلا
گونی ، هفته نی سایاردیم
تا یاواش – یاواش گؤز آچدیم
آنلادیم کی ، سن اؤلوبسن !
بیله بیلمییه هنوزدا
اوره گیمده بیر ایتیک وار
گؤزوم آختارار همیشه
نه یاماندی بو ایتیکلر
خان ننه جانیم ، نولیدی
سنی بیرده من تاپایدیم
او آیاقلار اوسته ، بیرده
دؤشه نیب بیر آغلایایدیم
کی داها گئده نمییه یدین
گئجه لر یاتاندا ، سن ده
منی قوینونا آلاردین
نئجه باغریوا باساردین
قولون اوسته گاه سالاردین
آجی دونیانی آتارکن
ایکیمیز شیرین یاتاردیق
یوخودا ( لولی ) آتارکن
سنی من بلشدیره ردیم
گئجه لی ، سو قیزدیراردین
اؤزووی تمیزلیه ردین
گئنه ده منی اؤپه ردین
هئچ منه آجیقلامازدین
ساواشان منه کیم اولسون
سن منه هاوار دوراردین
منی ، سن آنام دؤیه نده
قاپیب آرادان چیخاردین
ائله ایستیلیک او ایسته ک
داها کیمسه ده اولورمو ؟
اوره گیم دئییر کی : یوخ – یوخ
او ده رین صفالی ایسته ک
منیم او عزیزلیغیم تک
سنیله گئدیب ، توکندی
خان ننه اؤزون دئییردین
کی : سنه بهشت ده ، الله
وئره جه ک نه ایستیور سن
بو سؤزون یادیندا قالسین
منه قولینی وئریبسه ن
ائله بیر گونوم اولورسا
بیلیرسن نه ایستیه رم من ؟
سؤزیمه درست قولاق وئر :
سن ایله ن اوشاخلیق عهدین
خان ننه آمان ، نولیدی
بیر اوشاخلیغی تاپایدیم
بیرده من سنه چاتایدیم
سنیلن قوجاقلاشایدیم
سنیلن بیر آغلاشایدیم
یئنیدن اوشاق اولورکن
قوجاغیندا بیر یاتایدیم
ائله بیر بهشت اولورس
داها من اؤز الله هیمدان
باشقا بیر شئی ایسته مزدیم

غم کی دولدو بیر اورگه
اوستونه ـ آلتینا باخماز.
باخماز یئدیگین چؤرگه،
آتدیغین آددیما باخماز.

گؤزلرین یاشارار غمدن،
اورگین قاشینار غمدن،
بو صیفتده، بو گؤرکمده
گوزگو ده آداما باخماز.

باختین دوشر سندن اوزاق،
یوز یول چاغیر:
-آ باخت...آ باخت...
قومدان ائوجیک هؤرن اوشاق
سولاردا باتانا باخماز.

خورشید بانو ناتوان
ناتوان ۱۵ آوقوست ۱۸۳۲-جی ایلده شوشادا آنادان اولموشدور. مهدی قولو خان قیزینا اؤز آناسی خورشود بانونون آدینی وئرمیشدیر. خورشود بانو عائله نین یئگانه اؤولادی، هم ده قاراباغ خان لیقلاری نین سونونجو ورثه سی اولدوغو اوچون، اونو سارایدا «دوررو یئکتا» (تک اینجی)، ائل آراسیندا ایسه «خان قیزی» چاغیرمیشلار.
بالاجا خورشود بانونون ایلک تربیچی لری سارایین تجروب هلی دایه و مورببیی هلری اولموشدولار. مکتب یاشینا چاتدیقدا ایسه ائوده دؤورون عالیم و صنعتکارلاریندان درس آلماغا باشلامیش دیر. مشغله زامانی خورشود بانو «قرآن» آیه لرینی و دینی احکام لاری ازبرلمکله یاناشی، دونیوی علم لرله ده تانیش اولموش دور۱۹ -جی عصرده کوبار عائله لرین اوشاق لارینا بیر قایدا اولاراق دوغما دیلی ایله برابر، عرب و فارس دیلی، اونون صرفی- نحوی تلیم ائدیلدیگین دن، خان قیزی دا بو دیللری اؤیرنمیش، اونلارین واسطه سیله کلاسسیک شعرین قایدا-قانونلارینی منیمسمیش دیر. او، لازیمی درجه ده بیلیک الده ائتدیکدن سونرا مونتظم صورتده موطالیه ایله مشغول اولموش دور. داهی شرق شاعرلرین اله دوشن نادیر کیتابلاری، قیمت لی ال یازمالاری خورشود بانونو کلاسسیک ادبیاتا باغلامیش دیر.
ناتوانین دونیا گؤروشونون، بدیعی زؤوقونون فورمالاشماسیندا یاخین و اوزاق قوهوم لاری نین عمیی آز اولمامیش دیر. قاسیم بی زاکیر، میرزه جاوان، میرزه آدی گؤزل، احمد بئی جاوانشیر کیمی حؤرمت لی و تانینمیش شخصیت لر اؤز یارادیجی لیق لاری، ادبی صحبت و موباحصه لری، ائله جه ده عقل لی مصلحت لری ایله خورشود بانودا شعره و صنعته اولان شؤوق و هوسی قوووت لندیرمیش لر.
تاریخچی لرین احتیمالینا گؤره، بو دؤورده خاریجی و داخی لی وضعیتین جدی صورتده گرگینلشمه سی ایله علاقه دار خان عائلهلری اوزرینده نظارت گوجلندیریلمیش و خورشو دبانو خاسای بئی عثموبی له ایزدیواجا مجبور ائدیلمیشدی. بئله بیر احتیمال دا واردیر کی، وورونتسووون شخصی یاوری خاسای بئی تیفلیسده اونلارا مولک ادعالاریندا کؤمک گؤسترمیش و بونون موقابیلینده خورشود بانویا ائولنمیی تکلیف ائتمیش دیر. ۱۸۵۰-جی ایلین پاییزیندا خاسای بئی شوشایا گلیب توی ائتمیش و خورشود بانونو داغیستانا اؤز دؤغما کندینه، اورادان دا تیفلیسه آپارمیشدیر.
حیاتینین چیچک آچدیغی بیر دؤورده خورشود بانو تیفلیسده یاشامالی اولموش دور. شهرین صفالی یئرلری، طبیعی منظره لری اونا خوش گلسه ده، بورادا یاشاماغا مجبور اولدوغو و چوخ واخت لاری تک قالدیغی اوچون سیخیلمیش، غریب لیک چکمیشدیر.
۱۸۵۵ -جی ایلده خورشود بانونون اوغلو، ۱۸۵۶-جی ایلده قیزی دونیایا گلمیشدیر. اومکانین آدینی مهدی قولو، قیزین آدینی ایسه خانبییه قویورلار.
خورشید بانو ناتوان پارلاق ایستعدادا و قاباقجیل ایده آللارا مالیک اولان شخصیت اولموش دور. او، آذربایجان مدنیتینده و اجتماعی حیاتیندا درین عزلر قویموشدور. بو فنامینین میدانا گلمه سی نین بیر نئچه اساس سببی واردیر. بون لاردان بیری سی شاعره نین سوی کؤکودور. یعنی، ناتواندا ایکی بؤیوک نسلین – جاوانشیرلرین و زیاد-اوغلو قاجارلارین قانی واردیر. آدلارینی چکدیگیمیز بو ایکی بؤیوک و شرفلی نسلین هر بیری سی دونیایا بیر سیرا شاعر گتیرمیشدیر (مثلا، جاوانشیر نسلین دن ابولفت-خان طوطی نین، قاسیم بئی ذاکیرین، زیاد-اوغلو قاجار نسلین دن ایسه ضیادی قاراباغی، موصاحیب گنجوی و بیر سیرا باشقا شاعرلرین آدلارینی چکمک اولار). ماراق لی دیر، کی، ضیادی قاراباغی و موصاحیب گنچوی واختیله قاراباغ بیلربیی سی اولموش دورلار. ناتوان یارادیجی لیغی نین بؤیوک تدقیقا تچی سی بئی لر ممدوو “ناتوانین شاعر قوهوملاری” کیتابیندا (ب.، ۱۹۸۹) بو مسئله نی گئنیش آچیقلاییر. عینی زاماندا، زیاد-اوغلو قاجار نسلین دن چیخان شاعرلردن سؤز باشقا کیتابلاردا دا آچیلیر (مثلا، محمد علی تربیتین “دانیشمه دانی – آذربایجان”، ب.، ۱۹۸۷؛ چینگیز قاجارین “قدیم و اورتا عصرلر آذربایجانین گؤرکم لی شخصیت لری”، ب.، ۱۹۹۷ و س.). فضولی آدینا رئسپوبلیکا ا لیازمالار اینستیتوتونون فوندوندا موصاحیب گنجوینین شعر دیوانی ساخلانیلیر و بو اثرین اوزرینده اینستیتوتون امکداش لاری علمی تدقیقاتلار آپاریرلار.
ناتوانین قیزی خانبیکه خانیم دا آناسی نین یولونو داوام ائتدیر هرک، غزل لر و روباعی لر یازمیش دیر. اونون بیر- نئچه غزهلی واسیف قولیئوین “دوننه اوزانان جیغیر” (ب.، ۲۰۰۰) کیتابیندا چاپ اولونموش دور. بو کیتابدا گؤستریلیر کی، خان- بیکه خانیم “مجلیسی-اونس”اون عضولرین دن بیری اولوب.
ناتوانین فیطری ایستعدادی نین اوزه چیخماسی و چیچکلنمه سی نین باشقا بیر سببی، شوبهه سیز، شوشانین تکرارئدیلمز یارادیجی آبی-هاواسی و موحیطی ده اولموشدور.

بئی لر ممدوو “خورشیدبانو ناتوان” کیتابیندا یازیر: “حتی خاطره لرده ناتوانین “خان لیق شوکور” آدی ایله تانینان خیدمتچی سینه موسیقی تعلیمی وئرمکله اونو مشهور خواننده ائتمه سین دن ده دانیشیلیر” (سه. ۶۰). اؤزو ده مؤلف قئید ائدیر کی، بو حاقدا ماتئریال نظامی آدینا آذربایجان ادبیاتی موضعی نین فوندوندا ساخلانیلیر (اینو. ۴۸۱، سه. ۷). حال-حاضردا بو ماتئریالین فضولی آدینا رئسپوبلیکا ا لیازمالار اینستیتوتونا وئریلدیگی باره ده گومان لار وار، لاکین همین ماتئریال لار هله لیک تاپیلیب تدقیقاتا جلب ائدیلممیش دیر.
ناتوانین پوئزیاسی آذربایجان خواننده لرینی ده روح لاندیریر. بؤیوک صنعتکاریمیز سید شوشینسکی نین ناتوان حاقیندا خاطره سینده قئید اولونور کی، او شاعره نین غزل لرینی “سئگاه” اوستونده اوخویارمیش (نظامی آدینا آذربایجان ادبیاتی موضعینین فوندو، اینو. ۸۷۴). و اوندان بری، دئمک اولار کی، بو گونه کیمی تانینمیش آذربایجان خواننده لری شاعر هنین غزل لرینی اوخویوب، ایلهام آلیرلار.
ناتوان پوئزیاسی پروفئسسیونال آذربایجان بستکارلارین اثرلرینده ده اؤز عکسینی تاپیر. بونون پارلاق مثالی تانینمیش بستکار خالق آرتیستی، پروفئسسور واسیف آدیگؤزلووون ناتوانین سؤزلرینه یازیلمیش مشهور “قرنفیل” ماهنی- رومانسی اولا بیلر. اونو دا دئیک کی، سون واخت لاردا بستکار “خان قیزی ناتوان” اوپئراسینی آرتیق یازیب بیتیرمیش دیر.
۲۰ -جی عصر آذربایجان ادبی موحیطی بیر سیرا قودرت لی صنعتکارلار، او جمله دن شاعره قادین لار یئتیشدیرمیشدیر: خورشید بانو ناتوان، فاطما خانیم کمینه، عاشیق پری و سایرین.
خورشید بانو ناتوان زمانه سی نین گؤرکم لی شخصیتلرین دن اولموش، تکجه آذربایجاندا دئییل، بوتون زاقافقازیادا خئییرخواه لیغی و مسنت لیغی ایله تانینمیش دیر. او، کاسیب لارا ال توتموش، شوشایا سو کمری چکدیرمیش دیر.
خورشودبانو ناتوان قاراباغین سونونجو حاکمی مهدی قولو خان جاوانشیرین قیزی، ایبراهیم خلیل خانین نوهسیدیر. او، آنا طرف دن گنجه حاکمی جاواد خانین نسلین دن دیر. آناسی بدیرجاهان بییم ایسه ضیا خانین نوهسی اوغورلو بیین قیزی دیر.

ناتوانین یارادیجی لیق فعالیتی تکجه شعرله بیتمیر. او رسام لیقلا دا مشغول اولوردو، همچینین، اونون نفیس ال ایشلری، موختلیف ژانردا تیکمه لر باجاریغی دا اولموش دور.
یارادیجی لیقلا برابر خان قیزی نین اجتماعی و ایدارئتمه فعالیتینی قئید ائتمک اولار (تصادفی دئییل کی، قوهوملار آراسیندا خورشید بانویا “دوررو یئکتا”، یعنی، تک اینجی-خان لیقین یئگانه واری سی دئیرمیشلر).
ناتوانین خئییرخواه لیغی و خئیریچی لیگی ده گؤزه چارپیر. بئی لر ممدوو “خورشید بانو ناتوان” اثرینده گؤستریر کی، شوشانین بیر قروپ شاعرلری بدیعی مجلیسی تشکیل ائدیلمه سی نین ضروریتینی درک ائدیردی لر. لاکین، مجلیس دوزلتمک اوچون شرایط و ایمکان یوخ ایدی. ضیالی لار یالنیز خان قیزی نین کمکینه اومید ائدیردی لر. خان قیزی بو شاعرلرین تکلیفینی ممنونیتله قبول ائتمیش و نتیجه ده قیسا بیر مدتده شوشادا “مجلیسی-اونس” (یعنی، دوستلوق، اولفت مجلیسی) یاراندی. بو مجلیسه رهبرلیگی و اونون بوتون خرج لرینی خان قیزی اؤز اوزرینه گؤتورموش دور. تصادفی دئییل کی، بئیلر ممدوو اؤز اثرلرین بیرینده ناتوانی “مجلیسی-اونس”اون اوریی آدلان دیریردی. شوشادا میر محسن نواب قاراباغی نین رهبرلیگی ایله “مجلیسی- فراموشان” آدلی داها بیر پوئتیک مجلیس ده فعالیت گؤستریردی.
محض بو زامان خورشید بانو (شاعره اؤز ننه سی نین آدینی داشیییردی، او دا گنج هلی جاواد-خان زیاد اوغلو قاجارین دوغما باجی سی ایدی) “ناتوان”، یعنی، “کیمسه سیز”، “کؤمک سیز” تخلوصونو اؤزونه گوتورموش دور.
“مجلیسی-اونس”ده تانینمیش قاراباغ شاعرلری ایله یاناشی مشهور خواننده و سازانده لر ده ایشتیراک ائتمیشلر بونلاردان حاجی حوسو، مئشهدی ایسی، موللا ولی، موللا عباس قولو، مئشهدی داداش، عبدل غنی و صادیق جانین (صادیق اسد اوغلونون) آدلارینی چکه بیلریک. مشهور تارزن قوربان پیریموو یازیردی: “خورشید بانو نینیی شعر، ائله جه ده موسیقینی چوخ سئویردی. خواننده لردن حاجی حوسو و مئشهدی ایسی اونون مجلیسینده اوخویاردی لار. بو خواننده اوخویارکن ناتوانین غزل لری ندن تئز- تئز ایستیفاده ائدردی لر. سون واختلارا قدر جابار اونون غزللرینی اؤز رئپئرتواریندا ساخ لاردی” (ناتوان حاقیندا خاطرهلر. نظامی آدینا آذربایجان ادبیاتی موضعی نین فوندو، اینو. ۸۷۴). فضولی آدینا رئسپوبلیکا ا لیازمالار اینستیوتوتون فوندوندا ساخلانیلان میر-حسن آغامیرووون “ناتوان حاقیندا خاطره لرده” (اینو. ۱۷۸۸) قئید اولونور کی، ناتوانین هر بیر مجلیسینده موسیقیچیلر ایشتیراک ائدیردی لر، ناتوانین بعضی مجلیس لری ایسه صرف موسیقی مجلیسی حساب اولونوردو و بورادا ناتوانین غزللری ده اوخونوردو.

[
گنج شاعره شوشادا “مجلیسی اونس” ادبی مجلیسینی تشکیل ائتمیش دیر. ۱۹۷۳-جو ایلده شوشایا سو کمرینی چکدیرمیش دیر: بو سو کمری ایندی ده “خان قیزی بولاغی” آدی ایله مشهوردور. ناتوان آراز چایین دان میل دوزونه ده سو کمری چکمه یه تشببوس ائتمیشدیر.
او، یارادیجیلیغا ۵۰-جی ایللردن انه نه وی شرق مؤوضوسو و شعرلرله باشلامیش دیر. غزللرینده محبت، طبیعت گؤزل لیک لری (“گولون”، “قرنفیل” و سایر) ترننوم اولونموش دور. ۱۶ یاش لی اوغلونون اؤلومون دن سونرا ناتوان بدبین روح لو شعرلر یازمیش دیر.
(“آغلارام”، “اولایدی”، “گئتدی”، “سنسیز”، “اؤلورم” و سایرین) اثرلری درین صمیمیتی، اینجه لیریزمی ایله سئچیلیر. یوکسک صنعتکارلیق نومون هسی اولان شعرلرینده تکریر، قوشما، ردیف، مجاز و سایر بدیعی واسطه لر مهارتله ایشلنمیش دیر. م.ن .نوواب، س.ع.شیروانی و باشقالاری اونا شعر حصر ائتمیشلر.

ناتوان هم ده ایستعدادلی رسام اولموشدور. اونون بدیعی تیکمه لری “گول دفتری” (۱۸۸۶) آدلی آلبومون داکی رسم لر بونا ثبوت دور.
شخصی موناسیبت لرین، دؤورانین حاق سیزلیغی، ظالم لارین سیتمی شاعری واخت سیز قوجالتمیش، اونو حیات ایشیغینا حسرت قویموش دور. آغلاماق دان گؤزلری نین نورو گئتمیش، بدنی طاقت دن دوشموش دور.
ممد راحیمین «ناتوان پوئماسی»، İ.افندیئوین «ناتوان» پیئسی شاعره یه حصر اولونموشدور.
خورشید بانو ناتوان ۱۸۹۷-جی ایل، ۱ اوکتیابردا وفات ائتمیشدیر و آغدامین “عیمارت” قبیریستانلیغیندا دفن اولونموش دور. آدینا کوچه، کلوب، کیتاب خانا و مکتب واردیر. خان قیزی نین ال یازمالاری، شخصی گئییم و اشیالاری نادیر ائکسپونات کیمی آرخیو و موزه لریمیزده ساخلانیلیر.
باکیدا هیکلی، شوشادا بوستو، آغدامدا قبیروستو عابده سی قویولموش دور.

آذربایجانین بیرلیگی و ایستیقلالیتی اوغرون‌دا چارپیشان ستّار خان، شیخ محمد خیابانی و پیشورینین عزیز خاطره‌سینه

ایپک یایلیغییلا او، آستا-آستا
سیلیب عینکینی گؤزونه تاخ‌دی.
اییلیب یاواشجا ماسانین اۆسته
بیر مؤهوره باخ‌دی، بیر قولا باخ‌دی.


کاغیذا هوسله او دا قول آتدی،
دوداغی آلتین‌دان گۆلوم‌سه‌یه‌رک.
بیر قلم عصرلیک هیجران یارات‌دی،
بیر خالقی یارییا بؤل‌دو قؽلینج تک.


اؤز سیوری اوجویلا بو للک قلم
دل‌دی سینه‌سینی آذربایجانین.
باشینی قالدیردی،
آنجاق دمبدم
کس‌دیلر سسینی آذربایجانین.


او گۆل‌دو کاغیذا قول چکن زامان،
قؽی‌دی اۆرکلرین هیجران سسینه.
او گۆل‌دو حاق اۆچون دایم چارپیشان
بیر خالقین تاریخی فاجعه‌سینه.


ایلشیب کناردا توپساققال آغا،
هردن مۆترجیمه سواللار وئریر.
چئوریلیر گاه سولا، باخیر گاه ساغا،
باشینی یئللدیب تسبیح چئویریر.
قویولان سرتلره رازیییق دئیه،
طرفلر قول چک‌دی معاهده‌یه...
طرفلر کیم ایدی؟ هر ایکی‌سی یاد!
یادلارمی ائد‌جک بو خالقا ایمداد؟!


قوی قالخ‌سین آیاغا روحو تومری‌سین،
بابکین قؽلینجی پارلاسین یئنه.
اونلار بو شرطلره سؤزونو دئسین،
زنجیری کیم ووردو شیر بیلیینه؟


هانی بو ائللرین مرد اوغوللاری؟
آچین بره‌لری، آچین یوللاری.
بس هانی بو عصرین اؤز کوروغ‌لوسو-
قؽلینج کوروغ‌لوسو، سؤز کوروغ‌لوسو؟


بابالارین شنی، شرفی، البت،
بیزه امانت‌دیر، بؤیوک امانت...
یوخ‌مو قانیمیزدا خالقین غیرتی؟
بئله ساخلایارلار بس امانتی؟
قوی ایلدیریم چاخ‌سین، تیتره‌سین جهان!
اۆرکلر غضب‌دن
جوشسون، پارتلاسین.
دایم حاق یولون‌دا قؽلینج قالدیران
ایگید بابالارین گورو چاتلاسین.


قوی ایسین باشینی وۆقارلی داغلار،
ماته‌می باشلان‌دی بؤیوک بیر ائلین.
مرسییه سؤیله‌سین آخار بولاقلار،
آغیلار چاغیرسین بو گۆن قؽز، گلین!..


طرفلر ساکیت‌دیر، غضب‌لی دئییل،
محو اولان قوی اولسون، اونلارا نه وار.
ایمضالار آتیلیر بیر-بیر، ائله بیل،
سئوگی مکتوبونا قول چکیر اونلار.


آتیب ایمضاسینی هر کس واراغا،
ایلشیر ساکیتجه کئچیب یئرینه.
عینک‌لی جنابلا، تسبیح‌لی آغا،
قالخیب ال ده وئریر بیری-بیرینه.


اونلارین بیرلشن بو اللریله
آیریلیر ایکییه بیر ائل، بیر وطن.
آخیدیب گؤزون‌دن یاش گیله-گیله،
بو دهشت‌لی حالا نه دئییر وطن؟


بیر دئین اولمادی، دورون آغالار!
آخی، بو اؤلکنین اؤز صاحبی وار.
سیز نه یازیرسینیز بایاق‌دان بری،-
بس هانی بو یوردون اؤز صاحبلری؟


بس هانی حقیقت، بس هانی قانون؟
قوجادیر بو یوردون تاریخی، یاشی.
بس هانی کؤکسونه سرحد قویدوغون،
بیر واهید اؤلکنین ایکی قارداشی؟


گؤرک بو هیجرانا، بو مۆسیبته،
اونلارین سؤزو نه، غرضی ندیر؟
بو خالق ازل گۆن‌دن دۆشوب ذلته،
اؤز دوگما یوردون‌دا یوخ‌سا کؤله‌دیر؟


نئجه آییردینیز دؽرناغی اتدن-
اۆریی بدن‌دن، جانی جسددن؟
آخی، کیم بو حاقی وئرمیش‌دیر سیزه،
سیزی کیم چاغیرمیش وطنیمیزه؟


نئچه واخت سنگرده هئی اولاش‌دیلار،
گۆلوستان کندین‌ده سؤودالاش‌دیلار.
بیر اؤلکه ایکییه
آیریل‌سین دئیه!..


گؤی ده گورولدامیش دئییرلر او گۆن،
چؤللری، دۆزلری بولودلار سارمیش.
او گؤی گورولتوسو اولو بابکین روهویموش،
هؤنکوروب فریاد قوپارمیش.


گۆلوستان کندینین گۆل-چیچکلری
بیر گۆنون ایچین‌ده سول‌دو-سارال‌دی.
"گۆلوستان" باغلان‌دی، او گۆن‌دن بری،
بو کندین آلنین‌دا بیر لکه قال‌دی.


باغری کؤز-کؤز اولدو "یانیق کرمین"
تئللر اینیل‌ده‌دی، یان‌دی، نه یان‌دی.
آشیغین سازین‌دا داها بیر هزین،
داها بیر یانیق‌لی پرده یاران‌دی.


همین گۆن اؤلکنی آپاردی سئل، سو،
توتول‌دو چؤهره‌سی گۆنون، آیین دا.
قوجا نباتینین عشقی، آرزوسو،
او گۆن باتمادی‌می آرپا چایین‌دا؟


آغلاییب داغلاردان اسن کۆلکلر،
بو مشوم خبری عالمه یای‌دی.
سانکی دیله گل‌دی گۆللر، چیچکلر:
"بو ایسه قول قویان قوللار سؽنای‌دی".


آرازین سولاری غضب‌لی، داشقین،
سیرین نغمه‌لری آهدیر، هارای‌دیر.
وطن قوشا بنزر، قانادلارینین
بیری بو تای‌دیرسا، بیری او تای‌دیر.


قوش ایکی قانادلا اوچار، یۆک‌سه‌لر،
من نئجه یۆکسلیم تک قانادیملا؟
اۆرکلر بو درددن تۆغیانا گلر،
آخار گؤزوموزدن یاش داملا-داملا.


جنابلار، بیر آنلیق دۆشوندونوزمو؟
وئردیینیز حؤکمون آغیرلیغینی؟
بو حؤکمون دهشتی اللی‌می، یۆزمو؟
بیز نئجه گؤتورک بو گؤز داغینی؟..


باشی کسیلن‌ده بو مغرور ائلین
قلبین آغری‌سینی حسّ ائتدینیزمی -
قوجا فۆزولینین، ایگید بابکین
اعتراض سسینی ائشیتدینیزمی؟
جنابلار، بیر دامجی مۆرککبله سیز
دۆسونون، نلره قول چکمیشسینیز؟


بیر دامجی مۆرککب، بیر وطنداشی
قانینا بولاییب ایکییه بؤل‌دو.
بیر دامجی مۆرککب اولوب گؤز یاشی
ایللرله گؤزلردن آخدی، تؤکول‌دو.


مین لکه ووردولار شرفیمیزه
وئردیک، صاحبیمیز یئنه "وئر" - دئدی.
لاپ یاخ‌سی ائله‌ییب دوغرودان، بیزه
بیری "باران" - دئدی، بیری "خر" - دئدی.
بیزی هم یئدیلر، هم ده مین‌دیلر،
اما دالیمیزجا گیلئیلن‌دیلر.


حکمو گؤر نه قدر بؤیوکموش آنین
مؤهور ده باس‌دیلار واراغا تکرار.
یوخ، واراغین دئییل، آذربایجانین
کؤکسونه داغ بوی‌دا داغ باس‌دی اونلار.


ایمضالی، مؤهورلو ائی جان‌سیز واراق،
نه قدر بؤیوکموس قوتین، گۆجون.
عصرلر بویونجا ووروشدوق، آنجاق
سارسی‌دا بیلمدیک حؤکمونو بیر گۆن.


ائی کاغیذ پارچاسی، اول هئچ ایکن،
یازیلیب، قوللانیب یوخ‌دان وار اولدون.
بؤیوک بیر ملّتین باشینی کسن،
قولونو باغلایان هؤکمدار اولدون.


بیر ائلی ایکییه پارالادین سن
اؤزون کاغیذ ایکن پارالانمادین.
کؤکسونه یازیلان قلب آتشین‌دن،
نیه آلیچمادین، نیه یانمادین؟


آراز سرحد اولدو، اسدی کۆلکلر،
سولار یاتاغین‌دا قالخ‌دی، کؤپوردو.
اۆستو داما-داما تاختا دیرکلر،
چایین کنارین‌دا صف چکیب دوردو.


سولار، سیزدن تمیز نه وار دۆنیادا؟
لکه‌دن خالی‌دیر آخی قلبینیز.
باغرینیز آلیشیب نیه یانمادی
بو چیرکین عمله قول قویان‌دا سیز؟


ائی آراز، سپیرسن گؤز یاشی سن ده،
کئچدیکجه اۆستون‌دن چؤلون، چمنین.
سنی آرزولارا سدد ائیلین‌ده،
نیه قورومادی سولارین سنین؟


دایانیب آرازین بو تایین‌دا من
"جان قارداش" دئییرم، او دا "جان" دئییر.
ائی زامان، سورغوما جاواب وئر، ندن
سسیم یئتن یئره، الیم یئتمییر؟..


قاریشیب گؤزوم‌ده، قاریشیب عالم
درد-دردی دوغراییر، غم-غم‌دن کئچیر.
آرازین اۆستون‌دن کئچه بیلمیرم،
آراز دردیم اولوب سینم‌دن کئچیر.


تاختا دیرکلری تورپاغا دئییل،
قوی‌دولار فضولی دیوانی اۆسته.
یارییا بؤلون‌دو یۆز، یۆز اللی ایل
گرای‌لی، بایاتی، موغام، شیکسته.


دمیر چپرلری عشقیم، دیلییم،
تاریخیم، عنعنه‌م اۆسته قوی‌دولار.
یارییا بؤلون‌دو جانیم، اۆرییم،
یارییا بؤلون‌دو آرازدا سولار.


تاختا دیرکلری قوی‌دولار آخ، آخ!
قلبیمین، روحومون، دیلیمین اۆسته.
بیز گۆلدوک، آغلادیق، یئنه ده آنجاق
بیر سازین، بیر تئلین، بیر سیمین اۆسته.


اۆرک‌دن اۆر‌یه کؤرپو؟ بیر دایان!
دردیمیز دینیرسه، بیر سازین اۆسته
شهریار یارالی میصراعلارین‌دان
کؤرپو سالمادی‌می آرازین اۆسته؟!


بو تای‌دان او تایا آخیش‌دی سئل تک
گؤزه گؤرونمین کؤنول تئللری.
بو سئلین اؤنونو نه چای، نه دیرک
کسه بیلممیش‌دیر یۆز ایلدن بری.


آغالار بیلمه‌دی بیردیر بو تورپاق
تبریز ده، باکی دا آذربایجان‌دیر.
بیر ائلین روحونو، دیلینی آنجاق
کاغیذلار اۆستون‌ده بؤلمک آسان‌دیر.


بؤل، کاغیذ اۆستون‌ده، بؤل، گئجه-گۆندوز،
تورپاغین اۆستونه دیرکلر ده دۆز،
گۆجونو، ازمینی تؤک ده میدانا،
قوسون‌دان، سلاح‌دان سدد چک هر یانا.
تورپاغی ایکییه بؤلرسن، آنجاق
چتین‌دیر بدنی جان‌دان آییرماق!


آییرماق کیم‌سه‌یه گلمه‌سین آسان
بیر خالقین بیر اولان دردی-سرینی.
او تای‌دان بو تایا مصطفی پایان
اوخویور واهیدین قزللرینی.


دولان‌دی زمانه، دؤن‌دو قرینه،
شاعرلر اود تؤک‌دو یئنه دیلین‌دن.
وورغونون او حسرت نغمه‌لرینه
شهریار سس وئردی تبریز ائلین‌دن:


"حیدر بابا، گؤیلر قارا دومان‌دی،
گۆنلریمیز بیر-بیرین‌دن یامان‌دی.
بیر-بیرین‌دن آیریلمایین، آمان‌دیر،
یاخشی‌لیغی الیمیزدن آلدیلار،
یاخشی بیزی یامان گۆنه سال‌دیلار.


بیر اوچایدیم بو چؽرپینان یئلینن،
قوووشایدیم داغ‌دان آشان سئلینن،
آغلاشایدیم اوزاق دۆشن ائلینن.
بیر گؤریدیم آیری‌لیغی کیم سال‌دی،
اؤلکه‌میزده کیم قؽریل‌دی، کیم قال‌دی".

۱۹۵۹

گئدیرسیز مکه یه تکمیل اولا ایمان حاجیلار؟
وئره آللاه سیزه مین حوری و قیلمان حاجیلار؟
فیکر ائدیرسیز کی قیامت ده ده وار خر تو خری
آغ آراق چین اولاجاق هر کسه نین تاج سری
آلاجاق دور و بریز حوری و قیلمان و پری ؟
وئره جکلر سیزه ده روضه رضوان حاجیلار؟

گئدیرسیز مکه یه بو ملتی آلداتماق اوچون
اوزاداز ساققالیزی جینسی باهاساتماق اوچون
یاکی شیطان کیشی لر شیطانا داش آتماق اوچون
شیطانی وورمایئن آی کوهنه مسلمان حاجیلار

هئچ اولوب بیر گئجه سیز باش چکه سیز قونشولارا
گؤره سیز قونشونون آروادی عجب گئیدی قارا
اَری بیچاره آجیندان اؤزونو چکدی دارا
سیز دوغوردان حاجی سیز یا کی یالاندان حاجیلار؟

گر پولون چوخدو کیشی وئرگینن آجلاری دویور
گؤرموسن دولت الان مین دیلینن خالقی سویور
بیزی بیچاره ائدیب سیزلری آواره قویور
بو نه یاتماقدی یاتیبسیز سیزی قرآن حاجیلار؟

گاه گئدیرسیز وئریسیز کربلادا صداما پول
ائله بیل چرله مک حالدا سالیسیز ائششگه  چول
من اؤلوم کیمدی قویان جنگی ده آروادلاری دوُل

یا گؤرن بیز دئییریک صداما بهتان حاجی لار؟


قاراگونلر گرک هر یئرده وار ایرانه گله؟
نییه قویموللا بو ایران سر و سامانه گله؟
هئچ گؤروبسوز سیز عربلر ده خراسانه گله؟
او شه کرب و بلادیر بو خراسان حاجیلار

خراسان شاهیله یوخ فرقی امام حسنین
یوخ امام ائیله امام دیر بو منیم دیر او سنین؟
قولو سینسین گؤروم آللاه بئله قانون کسه نین
سیزه دیوان ائله سین شاه شهیدان حاجی لار

بیزه آللاه دئییب آج قوی  پولونو وئر عربه
ییغ آپار وار یوخووی وئرگینن اول بی ادبه
ایلده بیر یولدا  عزیزیم یولووی سال حلبه
گورآجیندان نه چکیر اوردا نریمان حاجی لار

صفرآباددا الان ملت آجیندان قیریلیر
قیرمیزی باشماق اوچون دیل سیز اوشاقلار ویریلیر
ولی چوخلاری یئییب ملتین حاققین جیریلیر
چوخو تاپمیر گییه تا اگنینه تومان حاجیلار

هله قوی کئیف ائله سین مکه ده استانداریمیز
یاخشی ماهردی شعار وئرمه یه فرمانداریمیز
یاری میز خواب جهالتده دیر قالدی یاریمیز
یاریمیزدا اوره یی غمدن اولوب قان حاجی لار

زنگان آباد اولا ویران اولا استاندارا نه
خالق اولر جررو جهنم کیشی فرماندارا نه
چوخ گناه بیزده دی بو بی گناه انسانلارا نه
بولارا نه کی اولوب ات نئچه تومان حاجیلار

کیشی بونلار گلیب استانه کی تا کئیف ائله سین
باهادی تاکسی چؤرک قارداش ، حسن پور نئله سین
گلیب هر کس قورا بو شهرده بیر پول تله  سین
خالقی آلداتماغادیر بیر بئله احسان حاجیلار

صبح اولور حضرت استاندار اولور کوهه روان
یئیه صبحانه، سونا ائیلیه تفریح کنان
ساهات اون بیرده گلیر دفترینه مرد جوان
یئتیشیر وقت اذان باغلانیر هر یان حاجیلار
ایشه واخ قالمیری دای کی سیزه قربان حاجیلار

کس سسین شاعر بدبخت قوتار سؤزلریوی
یوخوسوزلوق چیخادار صبحه کیمین گؤزلریوی
گئده! زنگانلی یاتیب سن دؤیوسن دیزلریوی؟
دردی فرهنگ دی اولماز بونا درمان حاجیلار
سیزه دیوان ائله سین شاه شهیدان حاجیلار

بیر آز ایستر آییلا میلّتی-ایران، الله!
دستی یورغانی چکر باشینا موللان، الله!

یاتدی نادان، قویوب سجده‌یه باشینی آخوند
دئدی: ائی جیسمیمه جان، دردیمه درمان، الله!

یارادیبسان منه، یارب، نه حمل حئیوانلار-
مینمه‌سی، سۆرمه‌سی، یۆک چاتماسی آسان، الله.

عقل وئررم،-دئیه وعد ائتدی بو بی‌عقله خودا،
بیلمیرم نولدو سورا، اولدو پئشیمان الله؟

دئییسن: ائتمه نظر عاریضی-خوبانه طرف،
نیه بس خلق اولونوب بیر بئله جانان، الله؟!

یارادیبسان علفی تا ائده خوراک حئیوان،
خلق ائدیبسن گۆلو هم ایلی‌یه اینسان، الله.

گۆلشنی-حۆسنی ائدیب خاری-شریعت غارت،
گؤر نه پیس حاله قالیب سیبی-زنخدان، الله!

شئیخنا، تازه الیفبا ایله چوخ ائیله‌مه جنگ،
دۆشمنی-دین اودو، باخ، اوردا، نه سۆبحان الله!

گؤر نئجه حمله ائدیر ایغ-بؽغی بیچاره‌یه بو،
جنگ ائدیر شست ایله گویا، بو کوماندان، الله!

کاش سن ده، اۆشویه‌یدین، بئله مخلوق کیمی،
تا بیله‌یدین نه چکیر قؽش گۆنو عۆریان، الله!

دئمیرم بو لۆته بیر دست لیباس ائیله عطا،
ایکی آرشین شیله وئر، ائیلیه تومان، الله!

وئرمیسن بیر آجا اوتوز ایکی دیش-میثلی-صدف:
اولماسا دن، نیه لازیمدی دییرمان، الله؟!

گؤرسنیر دایره‌یی-عیصمتی بو عاجیزه‌نین،
گۆلمه‌ییم من نئجه، ائی خالیقی-منّان، الله!

فرجی-حوّایه باخیب، گۆلدو تامام حوریلر،
چۆن سویوندوردو اونو خازینی-ریضوان، الله.

باغی-ریضواندان اؤتوردون ائشییه تومانچاق،
کاش آدم یئمه‌یه‌یدی ایکی بوغدان، الله!

نه گۆناه صاحیبیدی بو ایکی یاشیندا اوشاق،
قارنی آج، پالتاری یوخ، آی سنه قوربان، الله!

بؤرکو یوخ، باشماغی یوخ، پئیکری عۆریان، بی‌کس
دولانیر کوچه و بازاری پریشان، الله!

سنی رازیق بیلیب اکدی بونو بیچاره کیشی،
بیلمه‌دی آخیر آجیندان وئره‌جک جان، الله!

ائی وئرن بیر صلواته ایکی مین قصری-طیلا،
ائوین آباد اولا، ائی صاحیبی-احسان، الله!

او عیمارتلری سات، تؤک فۆقرانین جیبینه،
وئر او پولدان منه ده بیر-ایکی تومان، الله.

ایکی بوغدان یئییب آدم نئچه مین ایل اوّل،
هله ده ائیلیری رۆسوای اونو قرآن الله.

ایسته‌ییردی بیری مسجیدده خودادن یورغان،
گؤردوم آغلار، دئیر: "ائی قادری-منّان، الله!"

دئدیم: آخماق کیشی، گۆنده سنه بیر دانه لاواش
وئره بیلمیر، نئجه وئرسین هله یورغان، الله؟

یا گرک قویمایاسان آدووو رحمان و رحیم،
یا گرک ائیله‌یه‌سن عدل ایله دیوان الله!

بالی خلق ائیله‌میسن یوخسولو چاتداتماق اۆچون،
دۆزدو بو سؤز، دئمیرم من سنه بؤهتان، الله!

اللی یاشیندا رحیم بال یئمه‌ییب بیرجه کره،
ایلده یۆز یول یئیر امّا حاجی رحمان، الله!

معجزون باری-سیتم قامتینی ائتدی کمان،
اؤلدوم آخیر، یئره گلسین گؤروم آرخان، الله!

دنیزی هدیه وئریرم سنه
من دئدیم،
سن باخدین،
سن گولومسه‌دین
گؤیلرین شفقی دوشدو اوزونه
من ایسه گؤیلری وئریرم دئدین
آیریلدیق غریبه هدیه‌لرله
گؤیلر عشقین قدر منه عزیزدی
آیریلدیق دنیزله آغ لپه‌لره
نئجه آراسین دنیز دنیزدی
دنیزی وئردیم کی سنه هدیه
گلدیگیم ساحیله گله‌سن بیرده
منی گؤرمه‌ینده او منم دییه!
مینمله دانیشیب گوله‌سن بیرده!
اگر گؤروشمه‌سک بیزه داغ اولار
دئدیم،
نئچه دفعه بئله دئدیم من
دنیز ساحیلینه قاییتماق اولار
گؤیلرین ساحیلی وارمی دئدیم من
دوشوندوم آیریلیق گلندن بری
سن منیم عئشقیمه چیراغ اولاسان
اونون چون وئردین‌می منه گؤیلری
مندن گؤیلر قدر اوزاق اولاسان
من بیر دنیزم کی عئشقیم سحردی
سنی دوشونورم عزیزیم یئنه،
منیم دالغالاریم خاطیره‌لردی
قوی چاتسین قلبینین ساحیللرینه
اصیل محبت کی بویوک هونردی
جوشار عومان کیمی تازه آرزولار
منیم دالغاریم خاطیره‌لردی
اوردا طوفاندا وار، وولغاندا وار
دنیزم، عئشقیمدن قاچماق هدردی
من کی آتلاییرام چولو، چمنی
منیم دالغالاریم خاطیره‌لردی
گئجه‌ده گوندوزده تاپاغ سنی
ایسته‌سن یوخونا گله‌رم سنین
گله‌رم دنیز کیمی
اوزونه اینجی‌لر چیله‌رم سنین
چیله‌رم دنیز کیمی
یولونا شفق‌لر سپه‌رم سنین
سپه‌رم دنیز کیمی
ایسته‌سن اوزوندن اؤپه‌رم هردن
اؤپه‌رم دنیز کیمی
آدینی قلبیمین ساحیللرینه یازارام
یازارام دنیز کیمی
سئویرم سؤیله‌سن بیر آخشام منه
سوسارام...
سوسارام دنیز کیمی! 
دونیادا ساکیتلیک آرامادیم من
گونش کیمی پارلا، سحر کیمی گل
گؤیلر تک یوخوما گلمک ایسته‌سن
سن آیلی اولدوزلو گؤیلر کیمی گل
آدلا قوجاغیننان گور طوفانلارین
من باخیم آخشامنان سحره کیمی.
آدلا آغ یول ایله کهکشانلارین
پارلاسین هر اولدوز خاطیره کیمی
گل، گل قیش گئجه‌سینده، یاز سحرینده
دنیزی گؤیلردن آییرماق اولماز
سونسوز کاییناتین اوفوقلرینده
سن گؤروش واختینی شیمشکلرله یاز
من گره نغمه تک سنی دینله‌ییم
سن منیم عئشقیمله اوره‌گیمله سن
نه قدر گؤیلر وار سن منیم‌له سن
نه قدر دنیز وار من سنین‌له‌یم.
طالئعیمه باخ،
دوشونجه‌لریم یاساق،
دویقولاریم یاساق،
گئچمیشیمدن سؤز آچماغیم یاساق،
گله‌جه ییمدن دانیشماغیم یاساق،
آتا-بابامین آدین چکمه‌ییم یاساق،
آتامدان آد آپارماغیم یاساق..
بیلیرسن؟
آنادان دوغولاندا بئله،
اؤزوم بیلمه یه ـ بیلمه یه،
دیل آچیب دانیشدیغیم دیلده،
دانیشماغیم دا
یاساق ایمیش، یاساق،
بو ائلین آدی ندی؟
دوستو نه، یادی ندی؟
غۆربت ائلده بیلمه‌دیم،
آغزیمین دادی ندی؟