سئویلمیشلر

مین سؤزده ان چوخ باخیلمیش تورکجه شعرلر

منی جاندان اوساندیردی، جفادن یار اوسانمازمی؟
فلک لر یاندی آهیمدن، مرادیم شمعی یانمازمی؟
قامو بیمارینه جانان دوای درد ائدر احسان،
نچون قیلماز منه درمان، منی بیمار سانمازمی؟
غمیم پنهان توتاردیم من، دئدی لر یاره قیل روشن،
دئسم، اول بیوفا بیلمن، اینانارمی، اینانمازمی؟
شب هجران یانار جانیم، تؤکر قان چشم گریانیم،
اویادار خلقی افغانیم، قارا بختیم اویانمازمی؟
گل رخسارینه قارشو گؤزومدن قانلی آخار سو،
حبیبیم، فصل گل دور بو، آخار سولار بولانمازمی؟
دئگیلدیم من سنه مایل، سن ائتدین عقلیمی زایل،
منه طعن ایله ین غافل سنی گؤرجک اوتانمازمی؟
فضولی رند و شیدا دیر، همیشه خلقه رسوا دیر،
سورون کیم، بو نه سئودا دیر، بو سئودادن اوسانمازمی؟

یئنه بو شهرده اوز-اوزه گلدیك
نیئله یك آیریجا شهریمیز یوخ
بلكه ده بیز خوشبخت اولا بیلردیك
بلكه ده خوشبختیك خبریمیز یوخ
آرادان نه قدر ایل كئچیب گورن
تانیا بیلمه دیم، منی باغیشلا
من ائله بیلیردیم سن سیز اوله رم
من سن سیز اولمه دیم منی باغیشلا
اولمه دیم دئییرم نه بیلیم آخی
بلكه ده من سنسیز اولموشم ائله
قبیرسیز كفن سیز اولموشم ائله
بلكه بیز اوندا آیریلماسایدیق
نه من ایندی كی ایدیم نه سن ایندی كی
آیریلدیق شیطانی گولدوردوك اوندا
بو ایلین بو آیین بو گونونده كی
ائله بو كوچه نین بو تینینده كی
منیده سنیده اولدوردوك اوندا
ساغیمیز سولوموز آداملا دولدو
قول قولا كیشیلر قادینلا كئچیر
اوزوندن خبرسیز عومرونده مین یول
اوزونو اولدورن آداملار كئچیر
كئچیر اوز قانینا باتان آداملار
بیر ده كی قان هانی؟
قان آخی یوخدو
هامی گوناهكاردی دونیادا آمما...
دونیادا هئچ كسین گوناهی یوخدو
بیزسیز یازیلمیشدی بو طالع بو بخت
ساپاندان آتیلان بیر جوت داش ایدیك
بلكه ده دونیادا اون اون بئش ایل یوخ
مین ایل بوندان قاباق آیریلمیشق بیز
حالال یولوموز دئییشیب نه سه
چاشمیشیق بیر اوزگه یولدان گئتمیشیك
بلكه مین ایل قاباق سهو دوشوب نه سه
مین ایللیك بیر سهوه قوربان گئتمیشیك
دئییشیب یئرینی بلكه قیش باهار
قاریشیب دونیانین شهری كندی
بلكه اوز بطنینده اوگئی آنالار
اوگئی بالالار گزدیریر ایندی
عومروم باشدان باشا یالان دی بلكه
طالعیم باشقایمیش دوغوردان ائله
او یولدان اوتن قیز آنامدی بلكه
بلكه ده اوغلومدو بو اوغلان ائله
بو یالان عومرومده گورن سن نه سن؟
بلكه هئچ سئوگیلیم دئییل سن منیم
آنامسان باجیمسان ننه م سن نه سن؟
بیرجه الاه بیلیر نه ییم سن منیم
بیزی كیم آلدادار بو آیریلیخدان
چاتماز دادیمیزا نه یول نه كورپو
اولو سن دیری سن هر نه سن دایان
دایان هئچ اولماسا الیندن اوپوم
دئییرسن اولویم اولونو اوپمه
الیمین ایچینده سویویور الین
دئییرسن سن الاه الیمی اوپمه
الیمدن دئییرسن قان اییی گلیر...

یئنه او باغ اولایدی، یئنه یؽغیشاراق سیز
او باغا کؤچه‌یدینیز.

بیز ده مورادیمیزجا فلکدن کام آلایدیق،
سیزه قونشو اولایدیق.

یئنه او باغ اولایدی، سنی تئز-تئز گؤره‌یدیم،
قلمه سؤز وئره‌یدیم،

هر گۆن بیر یئنی نغمه، هر گۆن بیر یئنی ایلهام...
یازایدیم سحر-آخشام.

آرزویا باخ، سئوگیلیم، تئللریندن اینجه‌می؟
سؤیله، اۆرگینجه‌می؟

یئنه او باغ اولایدی، یئنه سیزه گله‌یدیک،
دانیشایدیق، گۆله‌یدیک.

اۆرکک باخیشلارینلا روحومو دیندیره‌یدین،
منی سئویندیره‌یدین.

گیزلی صؤحبت آچایدیق روحون احتیاجیندان،
قارداشیندان، باجیندان

چکینه‌رک چوخ زامان صؤحبتی دگیشه‌یدین،
منیمله اییشه‌یدین.

یئنه ده بیر وورایدی قلبیمیز گیزلی-گیزلی،
سن ای اسمر بنیزلی!

بو یاز بیر باشقا یازدیر، بو یاز داها دا خوشدور،
وای او قلبه کی، بوشدور!

هر اۆفوقده بیر هوس، هر بوجاقدا بیر اومود،
اینسانلار داها مسعود،

دویغولار داها اینجه، فیکیرلر داها درین،
اۆرکلر داها سرین.

اینسانلارین وۆقاری، طلبی داها یۆکسک.
یولوموزدان داش-کسک

تمیزلنمیش بیر آز دا. ائللرین کئیفی سازدیر،
بو یاز بیر باشقا یازدیر!

یئنه او باغ اولایدی، یئنه او قوملو ساحیل،
سولار اؤتیدی دیل-دیل.

ساچین کیمی قؽوریلان دالغالارا دالایدیم،
دالیب ایلهام آلایدیم.

اندامینی هوسله قوجاقلارکن دالغالار،
قلبیمده قاسیرغالار،

فؽرتینالار جوشایدی، قؽسقانجلیقلار دوغایدی،
منی حیرصیم بوغایدی؛

جوموب آلایدیم سنی دالغالارین الیندن،
یاپیشایدیم بئلیندن،

خیالیمیز اۆزه‌یدی سئودا دنیزلرینده،
لپه‌لر اۆزرینده،

ایلهامیمین یئلکه‌نی زرّین ساچین اولایدی،
سولار خؽرچین اولایدی.

بو نه گؤزل شعردیر، بو نه گؤزل منظره،
گلین، باخین خزره.

چؽخالیم بوزوونادا کیچیک قایالیقلارا،
سئیر ائده‌لیم بیر آرا...

گئجه‌لر سایریشارکن اولدوزلار لاله کیمی،
ایشیقلار ژاله کیمی

چیلنیب داغیلارکن اطرافا داملا-داملا،
ان یاخین بیر آداملا

نه گؤزلدیر دینله‌مک سولارین نغمه‌سینی،
طبیعتین سسینی!

نه گؤزلدیر دولاشماق ایستی یای فصیللری
بو سرین ساحیللری!

نه گؤزلدیر سحرلر بیزیم بؤیوک روحوموز،
آشیب-داشان دویغوموز،

شکلینده‌کی سولاردان باخاراق لذّت آلماق،
بو ماوی شعره دالماق،

دالغالار کیمی قالخماق، دالغالار کیمی ائنمک،
بعضاً حۆرکوب چکینمک.

هر دالغا بیر کیشنه‌‌ین بیاض یاللی آت کیمی،
بیزیم بو حیات کیمی!

یئنه او باغ اولایدی سئودالار اؤلکه‌سینده،
او سؤیود کؤلگه‌سینده،

اینجی قوملار اۆستونده یئنه وئریب باش-باشا،
یایی وورایدیق باشا.

گۆنلریمیز کئچه‌یدی قؽزغین فرحلر کیمی،
دولو قدحلر کیمی؛

یارپاقلار آراسیندان اوزاداراق الینی،
اوخشایاراق تئلینی،

گئجه‌لر دارایایدی ساچلارینی، آی گؤزل!
سن گؤزلسن، آی گؤزل؟

اللرینده اللریم، گؤزلرینده گؤزلریم...
آسیلایدی سؤزلریم

کؤنلونون قولاغیندان بیر قؽزیل تانا کیمی،
گۆنش دوغانا کیمی.

بو یاز دوستلاریم بیر آز بختور اولاجاقلار،
جان-جیگر اولاجاقلار.

بیر آز دا اوزاقلارا آچاجاقلار یئلکه‌نی،
روح یئنی، حیات یئنی...

چؽخاجاقلار – گؤیلری آشاراق دؤنه-دؤنه –
بولودلارین فؤوقونه.

اوچاجاقلار صاباحا، اوچاجاقلار یارینا،
ائفیر بوشلوقلارینا.

واختیله بیر کؤلگه تک حۆر یاشاماق ایسته‌ین
بو اینسان اوغلو بیلسن

آزادلیق اؤلکه‌سینده داها شاد اولاجاقدیر،
دۆنیا داد آلاجاقدیر.

یئنه او باغ اولایدی، یئنه یؽغیشاراق سیز
او باغا کؤچه‌یدینیز.

بیز ده مورادیمیزجا فلکدن کام آلایدیق،
سیزه قونشو اولایدیق.

یئنه او باغ اولایدی، سنی تئز-تئز گؤره‌یدیم؛
قلمه سؤز وئره‌یدیم.

هر گۆن بیر یئنی نغمه، هر گۆن بیر یئنی ایلهام...
یازایدیم سحر-آخشام.

آرزویا باخ، سئوگیلیم، تئللریندن اینجه‌می؟
سؤیله، اۆرگینجه‌می؟

(“لیلی و مجنون” مثنویسیندن)
گریبان اولدی رسوالیق الیله چاک، دامن هم،
منه رسوالغیمدا دوستلار طعن ائتدی، دشمن هم.
ره عشق ایچره جان قیلدیم گرفتار بلا، تن هم،
بو یئتمزمی کی، بیر درد آرتیریرسان دردیمه سن هم؟

اگر توتسام غمیم ائلدن نهان، صبر و قراریم یوخ،
و گر شرح غم پنهانیم ائتسم، غمگوساریم یوخ،
اسیر بند زندانم، الیمده اختیاریم یوخ،
بو یئتمزمی کی، بیر درد آرتیریرسان دردیمه سن هم؟

اولوبدور اشک خوناب ایله گلگون چهرۀ زردیم،
یانیبدیر آتش هجرانه جان دردپروردیم،
جفای چرخ کجرفتار الیندن وار مین دردیم،
بو یئتمزمی کی، بیر درد آرتیریرسان دردیمه سن هم؟

گهی شوق وصال و گه بلای هجرایله زارم،
اؤزوم هم بیلمزم دردیم ندیر، من نئجه بیمارم؟
غم عشق ایچره بیر درمانی یوخ درده گرفتارم،
بو یئتمزمی کی، بیر درد آرتیریرسان دردیمه سن هم؟

آذربایجانین بیرلیگی و ایستیقلالیتی اوغرون‌دا چارپیشان ستّار خان، شیخ محمد خیابانی و پیشورینین عزیز خاطره‌سینه

ایپک یایلیغییلا او، آستا-آستا
سیلیب عینکینی گؤزونه تاخ‌دی.
اییلیب یاواشجا ماسانین اۆسته
بیر مؤهوره باخ‌دی، بیر قولا باخ‌دی.


کاغیذا هوسله او دا قول آتدی،
دوداغی آلتین‌دان گۆلوم‌سه‌یه‌رک.
بیر قلم عصرلیک هیجران یارات‌دی،
بیر خالقی یارییا بؤل‌دو قؽلینج تک.


اؤز سیوری اوجویلا بو للک قلم
دل‌دی سینه‌سینی آذربایجانین.
باشینی قالدیردی،
آنجاق دمبدم
کس‌دیلر سسینی آذربایجانین.


او گۆل‌دو کاغیذا قول چکن زامان،
قؽی‌دی اۆرکلرین هیجران سسینه.
او گۆل‌دو حاق اۆچون دایم چارپیشان
بیر خالقین تاریخی فاجعه‌سینه.


ایلشیب کناردا توپساققال آغا،
هردن مۆترجیمه سواللار وئریر.
چئوریلیر گاه سولا، باخیر گاه ساغا،
باشینی یئللدیب تسبیح چئویریر.
قویولان سرتلره رازیییق دئیه،
طرفلر قول چک‌دی معاهده‌یه...
طرفلر کیم ایدی؟ هر ایکی‌سی یاد!
یادلارمی ائد‌جک بو خالقا ایمداد؟!


قوی قالخ‌سین آیاغا روحو تومری‌سین،
بابکین قؽلینجی پارلاسین یئنه.
اونلار بو شرطلره سؤزونو دئسین،
زنجیری کیم ووردو شیر بیلیینه؟


هانی بو ائللرین مرد اوغوللاری؟
آچین بره‌لری، آچین یوللاری.
بس هانی بو عصرین اؤز کوروغ‌لوسو-
قؽلینج کوروغ‌لوسو، سؤز کوروغ‌لوسو؟


بابالارین شنی، شرفی، البت،
بیزه امانت‌دیر، بؤیوک امانت...
یوخ‌مو قانیمیزدا خالقین غیرتی؟
بئله ساخلایارلار بس امانتی؟
قوی ایلدیریم چاخ‌سین، تیتره‌سین جهان!
اۆرکلر غضب‌دن
جوشسون، پارتلاسین.
دایم حاق یولون‌دا قؽلینج قالدیران
ایگید بابالارین گورو چاتلاسین.


قوی ایسین باشینی وۆقارلی داغلار،
ماته‌می باشلان‌دی بؤیوک بیر ائلین.
مرسییه سؤیله‌سین آخار بولاقلار،
آغیلار چاغیرسین بو گۆن قؽز، گلین!..


طرفلر ساکیت‌دیر، غضب‌لی دئییل،
محو اولان قوی اولسون، اونلارا نه وار.
ایمضالار آتیلیر بیر-بیر، ائله بیل،
سئوگی مکتوبونا قول چکیر اونلار.


آتیب ایمضاسینی هر کس واراغا،
ایلشیر ساکیتجه کئچیب یئرینه.
عینک‌لی جنابلا، تسبیح‌لی آغا،
قالخیب ال ده وئریر بیری-بیرینه.


اونلارین بیرلشن بو اللریله
آیریلیر ایکییه بیر ائل، بیر وطن.
آخیدیب گؤزون‌دن یاش گیله-گیله،
بو دهشت‌لی حالا نه دئییر وطن؟


بیر دئین اولمادی، دورون آغالار!
آخی، بو اؤلکنین اؤز صاحبی وار.
سیز نه یازیرسینیز بایاق‌دان بری،-
بس هانی بو یوردون اؤز صاحبلری؟


بس هانی حقیقت، بس هانی قانون؟
قوجادیر بو یوردون تاریخی، یاشی.
بس هانی کؤکسونه سرحد قویدوغون،
بیر واهید اؤلکنین ایکی قارداشی؟


گؤرک بو هیجرانا، بو مۆسیبته،
اونلارین سؤزو نه، غرضی ندیر؟
بو خالق ازل گۆن‌دن دۆشوب ذلته،
اؤز دوگما یوردون‌دا یوخ‌سا کؤله‌دیر؟


نئجه آییردینیز دؽرناغی اتدن-
اۆریی بدن‌دن، جانی جسددن؟
آخی، کیم بو حاقی وئرمیش‌دیر سیزه،
سیزی کیم چاغیرمیش وطنیمیزه؟


نئچه واخت سنگرده هئی اولاش‌دیلار،
گۆلوستان کندین‌ده سؤودالاش‌دیلار.
بیر اؤلکه ایکییه
آیریل‌سین دئیه!..


گؤی ده گورولدامیش دئییرلر او گۆن،
چؤللری، دۆزلری بولودلار سارمیش.
او گؤی گورولتوسو اولو بابکین روهویموش،
هؤنکوروب فریاد قوپارمیش.


گۆلوستان کندینین گۆل-چیچکلری
بیر گۆنون ایچین‌ده سول‌دو-سارال‌دی.
"گۆلوستان" باغلان‌دی، او گۆن‌دن بری،
بو کندین آلنین‌دا بیر لکه قال‌دی.


باغری کؤز-کؤز اولدو "یانیق کرمین"
تئللر اینیل‌ده‌دی، یان‌دی، نه یان‌دی.
آشیغین سازین‌دا داها بیر هزین،
داها بیر یانیق‌لی پرده یاران‌دی.


همین گۆن اؤلکنی آپاردی سئل، سو،
توتول‌دو چؤهره‌سی گۆنون، آیین دا.
قوجا نباتینین عشقی، آرزوسو،
او گۆن باتمادی‌می آرپا چایین‌دا؟


آغلاییب داغلاردان اسن کۆلکلر،
بو مشوم خبری عالمه یای‌دی.
سانکی دیله گل‌دی گۆللر، چیچکلر:
"بو ایسه قول قویان قوللار سؽنای‌دی".


آرازین سولاری غضب‌لی، داشقین،
سیرین نغمه‌لری آهدیر، هارای‌دیر.
وطن قوشا بنزر، قانادلارینین
بیری بو تای‌دیرسا، بیری او تای‌دیر.


قوش ایکی قانادلا اوچار، یۆک‌سه‌لر،
من نئجه یۆکسلیم تک قانادیملا؟
اۆرکلر بو درددن تۆغیانا گلر،
آخار گؤزوموزدن یاش داملا-داملا.


جنابلار، بیر آنلیق دۆشوندونوزمو؟
وئردیینیز حؤکمون آغیرلیغینی؟
بو حؤکمون دهشتی اللی‌می، یۆزمو؟
بیز نئجه گؤتورک بو گؤز داغینی؟..


باشی کسیلن‌ده بو مغرور ائلین
قلبین آغری‌سینی حسّ ائتدینیزمی -
قوجا فۆزولینین، ایگید بابکین
اعتراض سسینی ائشیتدینیزمی؟
جنابلار، بیر دامجی مۆرککبله سیز
دۆسونون، نلره قول چکمیشسینیز؟


بیر دامجی مۆرککب، بیر وطنداشی
قانینا بولاییب ایکییه بؤل‌دو.
بیر دامجی مۆرککب اولوب گؤز یاشی
ایللرله گؤزلردن آخدی، تؤکول‌دو.


مین لکه ووردولار شرفیمیزه
وئردیک، صاحبیمیز یئنه "وئر" - دئدی.
لاپ یاخ‌سی ائله‌ییب دوغرودان، بیزه
بیری "باران" - دئدی، بیری "خر" - دئدی.
بیزی هم یئدیلر، هم ده مین‌دیلر،
اما دالیمیزجا گیلئیلن‌دیلر.


حکمو گؤر نه قدر بؤیوکموش آنین
مؤهور ده باس‌دیلار واراغا تکرار.
یوخ، واراغین دئییل، آذربایجانین
کؤکسونه داغ بوی‌دا داغ باس‌دی اونلار.


ایمضالی، مؤهورلو ائی جان‌سیز واراق،
نه قدر بؤیوکموس قوتین، گۆجون.
عصرلر بویونجا ووروشدوق، آنجاق
سارسی‌دا بیلمدیک حؤکمونو بیر گۆن.


ائی کاغیذ پارچاسی، اول هئچ ایکن،
یازیلیب، قوللانیب یوخ‌دان وار اولدون.
بؤیوک بیر ملّتین باشینی کسن،
قولونو باغلایان هؤکمدار اولدون.


بیر ائلی ایکییه پارالادین سن
اؤزون کاغیذ ایکن پارالانمادین.
کؤکسونه یازیلان قلب آتشین‌دن،
نیه آلیچمادین، نیه یانمادین؟


آراز سرحد اولدو، اسدی کۆلکلر،
سولار یاتاغین‌دا قالخ‌دی، کؤپوردو.
اۆستو داما-داما تاختا دیرکلر،
چایین کنارین‌دا صف چکیب دوردو.


سولار، سیزدن تمیز نه وار دۆنیادا؟
لکه‌دن خالی‌دیر آخی قلبینیز.
باغرینیز آلیشیب نیه یانمادی
بو چیرکین عمله قول قویان‌دا سیز؟


ائی آراز، سپیرسن گؤز یاشی سن ده،
کئچدیکجه اۆستون‌دن چؤلون، چمنین.
سنی آرزولارا سدد ائیلین‌ده،
نیه قورومادی سولارین سنین؟


دایانیب آرازین بو تایین‌دا من
"جان قارداش" دئییرم، او دا "جان" دئییر.
ائی زامان، سورغوما جاواب وئر، ندن
سسیم یئتن یئره، الیم یئتمییر؟..


قاریشیب گؤزوم‌ده، قاریشیب عالم
درد-دردی دوغراییر، غم-غم‌دن کئچیر.
آرازین اۆستون‌دن کئچه بیلمیرم،
آراز دردیم اولوب سینم‌دن کئچیر.


تاختا دیرکلری تورپاغا دئییل،
قوی‌دولار فضولی دیوانی اۆسته.
یارییا بؤلون‌دو یۆز، یۆز اللی ایل
گرای‌لی، بایاتی، موغام، شیکسته.


دمیر چپرلری عشقیم، دیلییم،
تاریخیم، عنعنه‌م اۆسته قوی‌دولار.
یارییا بؤلون‌دو جانیم، اۆرییم،
یارییا بؤلون‌دو آرازدا سولار.


تاختا دیرکلری قوی‌دولار آخ، آخ!
قلبیمین، روحومون، دیلیمین اۆسته.
بیز گۆلدوک، آغلادیق، یئنه ده آنجاق
بیر سازین، بیر تئلین، بیر سیمین اۆسته.


اۆرک‌دن اۆر‌یه کؤرپو؟ بیر دایان!
دردیمیز دینیرسه، بیر سازین اۆسته
شهریار یارالی میصراعلارین‌دان
کؤرپو سالمادی‌می آرازین اۆسته؟!


بو تای‌دان او تایا آخیش‌دی سئل تک
گؤزه گؤرونمین کؤنول تئللری.
بو سئلین اؤنونو نه چای، نه دیرک
کسه بیلممیش‌دیر یۆز ایلدن بری.


آغالار بیلمه‌دی بیردیر بو تورپاق
تبریز ده، باکی دا آذربایجان‌دیر.
بیر ائلین روحونو، دیلینی آنجاق
کاغیذلار اۆستون‌ده بؤلمک آسان‌دیر.


بؤل، کاغیذ اۆستون‌ده، بؤل، گئجه-گۆندوز،
تورپاغین اۆستونه دیرکلر ده دۆز،
گۆجونو، ازمینی تؤک ده میدانا،
قوسون‌دان، سلاح‌دان سدد چک هر یانا.
تورپاغی ایکییه بؤلرسن، آنجاق
چتین‌دیر بدنی جان‌دان آییرماق!


آییرماق کیم‌سه‌یه گلمه‌سین آسان
بیر خالقین بیر اولان دردی-سرینی.
او تای‌دان بو تایا مصطفی پایان
اوخویور واهیدین قزللرینی.


دولان‌دی زمانه، دؤن‌دو قرینه،
شاعرلر اود تؤک‌دو یئنه دیلین‌دن.
وورغونون او حسرت نغمه‌لرینه
شهریار سس وئردی تبریز ائلین‌دن:


"حیدر بابا، گؤیلر قارا دومان‌دی،
گۆنلریمیز بیر-بیرین‌دن یامان‌دی.
بیر-بیرین‌دن آیریلمایین، آمان‌دیر،
یاخشی‌لیغی الیمیزدن آلدیلار،
یاخشی بیزی یامان گۆنه سال‌دیلار.


بیر اوچایدیم بو چؽرپینان یئلینن،
قوووشایدیم داغ‌دان آشان سئلینن،
آغلاشایدیم اوزاق دۆشن ائلینن.
بیر گؤریدیم آیری‌لیغی کیم سال‌دی،
اؤلکه‌میزده کیم قؽریل‌دی، کیم قال‌دی".

۱۹۵۹

بیر گۆن قام غان اوغلو باییندیر خان یئریندن دورموشدو.
شامی گۆنلوگونو یئر اۆزونده قوردورموشدو.
هۆندور آلاچیغی گؤی اۆزونه دیرنمیشدی.
مین یئرده ایپک خالچا دؤشنمیشدی...
خانلار خانی باییندیر خان ایلده بیر دفعه شادلیق ائدیب، اوغوز بیلرینی
قوناق ائدردی.
یئنه شادلیق مجلیسی قوروب، آتدان آیغیر، دوه‌دن بوغرا، قویوندان قوچ قؽردیرمیشدی.
بیر یئرده آغ اوتاق، بیر یئرده قؽرمیزی اوتاق، بیر یئرده قارا اوتاق قوردورموشدو.
«کیمین اوغلو-قؽزی یوخدورسا، قارا اوتاقدا اوتوردون، آلتینا قارا کئچه دؤشه‌یین،
اؤنونه قارا قویون اتی‌نین قووورماسیندان
گتیرین. یئییر-یئسین، یئمیرسه – دورسون گئتسین» دئمیشدی. «اوغلو
اولانی آغ اوتاغا، قؽزی اولانی قؽرمیزی اوتاغا یئرلشدیرین. اوغلو-قؽزی اولمایانی
الله قارغی‌ییب، بیز ده قارغایاریق؛ قوی بیلسین» دئمیشدی.
اوغوز بیلری بیر-بیر گلیب یؽغیلماغا باشلادیلار. دیرسه خان دئییلن بیر
بیین اوغلو-قؽزی یوخ ایدی. اوزان سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر:
سالخیم-سالخیم دان یئللری اسدیکده،
ساققاللی، بوز، آج توراغای اؤتدوکده،
ساققالی اوزون تات کیشی آزان چکنده،
بدوی آتلار ییه‌سینی گؤروب کیشنه‌دیکده،
«عقلی»، «قارالی» سئچیلن چاغدا،
کؤکسو گؤزل قایا داغلارا گۆن دینده،
ایگید بیلر، پهلوانلار بیر-بیریله گۆلشنده
دیرسه خان صبح تئزدن قالخیب، یئریندن دوردو؛ قؽرخ ایگیدینی دسته‌سینه
قاتیب باییندیر خانین مجلیسینه گلدی.
باییندیر خانین ایگیدلری دیرسه خانی قارشیلادیلار، گتیریب قارا اوتاقدا
اوتورتدولار، آلتینا قارا کئچه دؤشه‌دیلر، قارا قویون قووورماسیندان اؤنونه
گتیردیلر. «باییندیر خانین امری بئله‌دیر، خانیم!» دئدیلر. دیرسه خان
دئییر: «باییندیر خان منیم هانسی اکسیکلیگیمی گؤردو؟ قؽلینجیمدانمی
گؤردو، سۆفره‌مدنمی گؤردو؟ مندن آلچاق کیشیلری آغ اوتاقدا، قؽرمیزی
اوتاقدا اوتورتدو. منیم گۆناهیم نه اولدو کی، قارا اوتاغا یئرلشدیردی؟».
دئدیلر: «خانیم، بو گۆن باییندیر خاندان بویروق بئله‌دیر کی، اوغلوقیزی
اولمایانی تانری قارغاییبدیر؛ بیز ده قارغاییریق».
دیرسه خان یئریندن قالخدی: «ایگیدلریم، قالخیب یئرینیزدن دورون! بو
بؤیوک عیب منه یا مندن، یا آروادداندیر»،-دئدی.
دیرسه خان ائوینه گلدی. چاغیریب قادینینی سویلاییر، گؤرک، خانیم، نه
سویلاییر. سویلاما. دئییر:
بری گل، باشیمین باختی، ائویمین تاختی!
ائودن چؽخیب یئری‌ینده سرو بویلوم!
توپوغونا سارماشاندا قارا ساچلیم!
قورولموش یایا بنزر چاتما قاشلیم!
قوشا بادام سؽغمایان دار آغیزلیم!
پاییز آلماسینا بنزر آل یاناقلیم!
قادینیم، دایاغیم، دؤل وئرنیم!
گؤرورسنمی نه‌لر اولدو؟
باییندیر خان قالخیب یئریندن دورموش، بیر یئرده آغ اوتاق، بیر یئرده
قؽرمیزی اوتاق، بیر یئرده قارا اوتاق تیکدیرمیشدیر. «اوغوللولاری آغ اوتاقدا،
قؽزلینی قؽرمیزی اوتاقدا، اوغلو-قؽزی اولمایانی قارا اوتاقدا اوتوردون؛ آلتینا
قارا کئچه دؤشگین، اؤنونه قارا قویون اتی‌نین قووورماسینی گتیرین:
یئییر-یئسین، یئمیرسه، دورسون-گئتسین. بیر آدامین کی، اوغلو-قؽزی اولمایا،
اونو الله قارغاییبدیر، بیز ده قارغاییریق» – دئمیشدیر.
گلیب قارشیلادیلار، قارا اوتاقدا اوتورتدولار، قارا قویون اتیندن قووورمانی
اؤنومه گتیردیلر. «اوغلو-قؽزی اولمایانی تانری قارغاییبدیر، بیل
کی، بیز ده قارغایاریق» – دئدیلر. «سندنمیدیر، مندنمیدیر، نه‌دندیر
الله بیزه بیر یئتکین اوغول وئرمیر؟» – دئدی. سویلادی:
خان قؽزی، یئریمدن دوروممو؟
یاخاندان-بوغازیندان توتوممو؟
قابا دیزیمین آلتینا سالیممی؟
بؤیوک، ایتی، پولاد قؽلینجیمی الیمه آلیممی؟
اؤز گؤودندن باشینی کسیممی؟
جان شیرینلیگینی سنه بیلدیریممی؟
آلجا قانینی یئر اۆزونه تؤکوممو؟
خان قؽزی، سببی نه‌دیر، دئ منه!
قاتی جزا وئررم ایندی سنه! – دئدی.
دیرسه خانین قادینی سویلامیش، گؤرک، نه سویلامیشدیر:
آی دیرسه خان، منه غضبلنمه!
اینجی‌ییب آجی سؤزلر سؤیله‌مه!
یئریندن قالخ، آیاغا دور،
یئر اۆزونده بؤیوک چادیر قور!
آیغیر، بوغرا، قوچ قؽردیر!
ایچ اوغوزون، داش اوغوزون بیلرینی اۆستونه یؽغ!
آج گؤرسن، دویدور؛ چؽلپاق گؤرسن، گئییندیر!
بورجلونو بورجوندان قورتار!
تپه کیمی ات یؽغ، گؤل کیمی قؽمیز ساغدیر!
بؤیوک شادلیق مجلیسی قور، الله‌دان آرزونو دیله!
بلکه بیر آغزی دوعالی‌نین آلقیشی ایله
تانری بیزه بیر یئتکین اؤولاد وئره، – دئدی.
دیرسه خان آروادی‌نین سؤزو ایله بؤیوک مجلیس قوردوردو، الله‌دان
ایسته‌یینی دیله‌دی. آتدان آیغیر، دوه‌دن بوغرا، قویوندان قوچ قؽردیردی. ایچ
اوغوز، داش اوغوز بیلرینی اورا توپلادی. آج گؤردوسه، دویدوردو.
یالین گؤردوسه، گئییندیردی. بورجلونو بورجوندان قورتاردی. تپه کیمی
ات یؽغدی. گؤل کیمی قؽمیز ساغدیردی. ال گؤتوروب آرزولارینی دیله‌دیلر.
الله بیر آغزی دوعالی‌نین آلقیشی ایله اؤولاد وئردی. آروادی حامیله اولدو. بیر
نئچه مۆدّتدن سونرا ایسه بیر اوغلان دوغدو. اوغلانجیغی دایه‌لره وئردی،
ساخلاتدی...
آت آیاغی ایتی، اوزان دیلی چئویک اولور. ییه‌سی اولان یئکلیر، قابیرغالی بؤیویور.
اوغلان اون بئش یاشینا گیردی. اوغلانین آتاسی کؤچوب باییندیر خانین
آداملارینا قاریشدی.
دئییله‌نه گؤره، باییندیر خانین بیر بوغاسی و بیر ده بوغراسی واردی.
او بوغا برک داشا بوینوز وورسا، اون کیمی اۆیودردی. بیر یازدا، بیر ده
پاییزدا بوغا ایله بوغرانی ساواشدیریردیلار. باییندیر خان قالین اوغوز بیلری
ایله تاماشایا باخیر، ایلنیردی.
بیر دفعه، سولطانیم، یئنه یازدا بوغانی سارایدان چؽخاردیلار. دمیر
زنجیرلی بوغانی اۆچ کیشی ساغدان، اۆچ کیشی ده سول یاندان توتموشدو. گلیب
مئیدانین اورتاسیندا قویوب گئتدیلر. بو واخت دیرسه خانین اوغلو اۆچ اوشاقلا
مئیداندا «آشیق-آشیق» اویناییردی. بوغانی قویوب گئدنده اوغلانلارا
«قاچ» دئدیلر. اوغلانلارین اۆچو قاچدی، دیرسه خانین اوغلو قاچمادی. هۆندور
مئیدانین اورتاسیندا دوردو-باخدی. بوغا دا هۆجوم ائدیب اوغلانا ساری
گلدی. ایسته‌دی کی، اوغلانی هلاک ائتسین. اوغلان بوغانین آلنینا چپه‌کی بیر
ضربه ووردو. بوغا دال-دالی گئتدی، گئری قاییدیب اوغلانا هۆجوم ائتدی. اوغلان
یئنه بوغانین آلنینا مؤحکم بیر یومروق ووردو؛ بو دفعه بوغانین
آلنینا یومروغونو دایادی، ایتله‌ییب مئیدانین باشینا چؽخاردی.
اوغلانلا بوغا خئیلی چکیشدیلر. بوغانین ایکی کۆره‌یی اۆستونده کؤپوک
دوردو. نه اوغلان، نه ده بوغا اۆستون گلیردی. اوغلان فیکیرلشیب اؤز-اؤزونه
دئدی: «بیر داما دیرک وورورلار، او داما دایاق اولور. من نیه بونون
آلنینا دایاق اولوب دورورام؟» یومروغونو بوغانین آلنیندان چکیب،
یولوندان آتیلدی. بوغا آیاق اۆستونده دورا بیلمه‌دی، یؽخیلدی؛ تپه‌سی اۆسته
دۆشدو. اوغلان بؽچاغینا ال آتدی. بوغانین باشینی کسدی.
اوغوز بیلری گلیب، اوغلانین باشینا توپلاشدیلار، احسن دئدیلر.
«دده‌م قورقود گلسین، بو اوغلانا آد قویسون: اؤزویله گؤتوروب، آتاسی‌نین
یانینا گئتسین. آتاسیندان اوغلانا بیلیک ایسته‌سین، تخت آلیب وئرسین»-
دئدیلر.
چاغیردیلار، دده قورقود گلدی. اوغلانی گؤتوروب آتاسی‌نین یانینا
گئتدی. دده قورقود اوغلانین آتاسینا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیش
– دئمیشدیر:
هئی دیرسه خان! اوغلانا بیلیک وئر،
تخت وئر، -گۆجلودور، اردملیدیر!
بوینو اوزون بدوی آت وئر،
قوی مینسین، هۆنرلیدیر!
یایلاغیندان اون قویون وئر،
بو اوغلانا شیشلیک اولسون، جۆثّه‌لیدیر!
قایتاباندان قؽزیلی دوه وئر بو اوغلانا،
قوی یۆکله‌سین، هۆنرلیدیر!
قؽزیل تاغلی هۆندور ائو وئر بو اوغلانا،
کؤلگه اولسون، اردملیدیر!
چینی قوشلو جۆبّه-دون وئر سن بو اوغلانا،
قوی گئیینسین، هۆنرلیدیر!
بو اوغلان باییندیر خانین اوجا مئیدانیندا ووروشموشدور. سنین اوغلون
بیر بوغا اؤلدورموشدور، قوی آدی «بوغاج» اولسون. آدینی من وئردیم،
یاشینی الله وئرسین، -دئدی.
دیرسه خان اوغلانا بیلیک وئردی، تاخت وئردی. اوغلان تاختا چؽخدی، آتاسی‌نین
قؽرخ ایگیدینی اونوتدو. او قؽرخ ایگید حسد چکدی، کین ساخلادی. بیر-بیرینه
سؤیله‌دیلر: «گلین، اوغلانی آتاسی‌نین گؤزوندن سالاق. بلکه آتاسی اونو اؤلدوره،
حؤرمتیمیز اونون آتاسی یانیندا یئنه خوش اولا، آرتیق اولا»، -دئدیلر.
بو قؽرخ ایگیدین ایگیرمی‌سی بیر یانا، ایگیرمی‌سی ده او بیری یانا گئتدی. اوّلجه
ایگیرمی‌سی گئدیب، دیرسه خانا بو خبری گتیردی: «گؤرورسنمی، دیرسه
خان، نه‌لر اولدو؟ یاریماسین سنین اوغلون، نانکور و فرسیز چؽخدی. قؽرخ
ایگیدینی دسته‌سینه قاتیب، قالین اوغوزون اۆستونه یۆروش ائتدی. هارادا گؤزل
واردیسا، چکیب آلدی. آغ ساققاللی قوجانین آغزینا، آغ بیرچکلی قاری‌نین
سۆدونه سؤیدو. آخان دورو سولاردان، چؽلپاق یاتان آلا داغدان سؤز-سوو
آدلاییب-کئچر، خانلار خانی باییندیرا خبر چاتار. «دیرسه خانین اوغلو
بئله یاراماز ایشلر گؤروب» دئسه‌لر، یئر اۆزونده گزمه‌ییندن اؤلمه‌یین
یاخشی اولار. باییندیر خان سنی چاغیرار، سنه آغیر جزا وئرر. بئله اوغول
سنین نیینه گرکدیر؟ بئله اوغولون اولماسیندان اولماماسی یاخشیدیر.
اؤلدورسه‌نه‌!»- دئدیلر.
دیرسه خان: «گئدین، گتیرین، اؤلدوروم!» – دئدی. بئله دئدیکده، خانیم،
او نامردلرین ایگیرمی‌سی ده گلیب چؽخدی و بیر ایفتیرا دا اونلار گتیردیلر. دئدیلر:
«دیرسه خان، سنین اوغلون قالخیب یئریندن دوردو، کؤکسو گؤزل بؤیوک
داغا اووا چؽخدی. سن وار ایکن اوو اوولادی، قوش ووردو. آناسی‌نین یانینا گؤتوروب
گلدی. آل شرابین تۆندونو آلدی، ایچدی. آناسی ایله دیلبیر اولوب، آتاسینا
قصد ائتمک ایسته‌ییر. سنین اوغلون نانکور چؽخدی. چؽلپاق یاتان آلا داغدان
اؤتوب، خانلار خانی باییندیرا خبر چاتار. «دیرسه خانین اوغلو بئله یاراماز
ایشلر گؤروب» دئیرلر. سنی چاغیردارلار، باییندیر خانین یانیندا سنه
جزا وئررلر. بئله اوغول نه‌یینه گرکدیر؟ اؤلدورسه‌نه‌!» – دئدیلر.
دیرسه خان دئدی: «گئدین، گتیرین، اؤلدوروم! بئله اوغول منه گرک
دئییل!».
دیرسه خانین نؤکرلری دئییر: «بیز سنین اوغلونو نئجه گتیرک؟ سنین
اوغلون بیزیم سؤزوموزو دینله‌مز، بیزیم سؤزوموزله گلمز. قالخیب یئریندن
دور. ایگیدلرینی اوخشاییب باشینا یؽغ؛ اوغلونلا گؤروش، یانینا آلیب
اووا چؽخ. قوش اوچوروب اوو اوولایاندا اوغلونو اوخلاییب اؤلدور! اگر بئله
اؤلدورمه‌سن، بیل کی، باشقا جۆر اؤلدوره بیلمزسن!». سویلاما:
سالخیم-سالخیم دان یئللری اسدیکده،
ساققاللی بوز، آج توراغای اؤتدوکده،
بدوی آتلار ییه‌سینی گؤروب کیشنه‌دیکده،
ساققالی اوزون تات کیشی آزان چکنده،
«عقلی»، «قارالی» سئچیلن چاغدا،
قالین اوغوزون گلینی-قؽزی بعضاًن چاغدا،
کؤکسو گؤزل بؤیوک داغلارا گۆن دینده،
ایگید بیلر، قهرمانلار بیر-بیریله دؤیوشنده...
دیرسه خان صبح تئزدن یئریندن دوردو. اوغلونو یانینا سالیب، اؤز قؽرخ
ایگیدی‌نین دسته‌سینه قوشدو،اووا چؽخدی. اوو اوولادیلار، قوش ووردولار. او قؽرخ
نامردین بیر نئچه‌سی اوغلانین یانینا گلیب دئییر: «آتان دئدی، کئییکلری
قوووب گتیرسین، منیم قارشیمدا توپلاسین؛ اوغلومون آت سییرتمگینی،
قؽلینج چالماغینی، اوخ آتماغینی گؤروم، سئوینیم، اؤیونوم!».
اوغلان جاواندیر، نه بیلسین؟ کئییکی قوووب گتیریر، آتاسی‌نین قارشی‌سیندا
قؽجیقلاندیریب-آجیقلاندیریردی کی، «آتام آت چاپماغیما باخسین، – اؤیونسون؛
اوخ آتماغیما باخسین، – فرحلنسین؛ قؽلینج چالماغیما باخسین –
سئوینسین!».
او قؽرخ نامرد ایسه دئییر: «دیرسه خان، گؤرورسنمی، اوغلانی؟ چؤلدندوزدن
کئییکی قووور، سنین قاباغینا گتیریر کی، کئییکه آتارکن اوخلا
سنی ووروب اؤلدورسون. اوغلون سنی اؤلدورمه‌میش سن اوغلونو اؤلدور!».
اوغلان کئییکی قووارکن آتاسی‌نین اؤنوندن گلیب-گئدیردی. دیرسه خان
قورقود سینیرلی برک یایینی الینه آلدی. اۆزنگی‌یه قالخیب مؤحکم چکدی،
سرراست آتدی: اوغلانی ایکی کۆرگی‌نین آراسیندان ووروب یؽخدی. اوخ یاراسیندان
اوغلانین قانی شورولدادی، قوینونا دولدو. او، بدوی آتی‌نین بوینونو قوجاقلاییب
یئره یؽخیلدی.
دیرسه کؤورلیب اوغلونون اۆستونه آتیلماق ایسته‌دی. او قؽرخ نامرد
قویمادی. آتی‌نین جیلووونو دؤندریب قرارگاهینا گلدی.
دیرسه خانین آروادی «اوغلانجیغیمین ایلک اووودور» دئیه آتدان آیغیر،
دوه‌دن بوغرا، قویوندان قوچ قؽردیرمیشدی. «اووو قانلی اوغوز بیلرینی
یئدیریم-ایچیریم، سئویندیریم» دئدی. اؤزونو یؽغیشدیریب یئریندن جلد دوردو.
قؽرخ اینجه قؽزی دا اؤزو ایله گؤتوردو. دیرسه خانا طرف گئتدی. قاپاق
قالدیردی، دیرسه خانین اۆزونه باخدی. ساغینا-سولونا گؤز گزدیردی، اوغلونو
گؤرمه‌دی. قارا باغری سارسیلدی. اۆرگی تامام یئریندن اوینادی. قارا
قؽیما گؤزلری قان-یاشلا دولدو. چاغیریب دیرسه خانا سویلاییر، گؤرک، خانیم،
نه سویلاییر:
باشیمین باختی، ائویمین تاختی، بری گل!
خان آتامین کۆره‌کنی،
خانیم آنامین سئویله‌نی،
آتام-آنام وئردیگی،
گؤز آچاراق گؤردوگوم،
کؤنول وئریب سئودیگیم، آ دیرسه خان!
قالخیب یئریندن دوردون،
قارا یاللی گؤزل قازلیق آتینی میندین.
کؤکسو گؤزل بؤیوک داغا اووا چؽخدین.
ایکی گئتدین، بیر گلیرسن، بالام هانی؟
قارا دؤراندا تاپدیغیم اوغول هانی؟
چؽخسین منیم بو کور گؤزوم، آ دیرسه خان،
یامان سیری‌ییر.
کسیلسین اوغلون امن سۆد داماریم، یامان سؽزلاییر.
ساری ایلان سانجمادان آغجا بدنیم قالخیب شیشیر.
تکجه-بیرجه اوغلوم گؤرونمور، باغریم یانیر.
قورو-قورو چایلارا سوچو سالدیم،
قارا دونلو درویشلره نذیرلر وئردیم.
آج گؤردوم، -دویوردوم؛ یالین گؤردوم، -گئییندیردیم.
تپه کیمی ات یؽغدیم، گؤل کیمی قؽمیز ساغدیردیم.
آرزو-دیلکله بیر اوغول گۆجله تاپدیم.
یالنیز اوغلومون خبرینی، آ دیرسه خان، دئ منه!
قارشیداکی آلا داغدان بیر اوغول اوچوردونسا، دئ منه!
ایتی آخان جوشغون سودان آخیتدینسا، دئ منه!
آسلانا-قاپلانا اوغلومو یئدیرتدینسه، دئ منه!
قارا دونلو، آزغین دینلی کافیرلره توتدوردونسا، دئ منه!
خان آتامین یانینا من گئدیم،
آغیر خزینه، بؤیوک قوشون آلیم،
آزغین دینلی کافیر اۆستونه گئدیم،
یارالانیب قازلیق آتیمدان ائنمه‌یینجه،
یئنیمله، اتگیمله آل قانیمی سیلمه‌یینجه،
قول-بود اولوب یئر اۆستونه دۆشمه‌یینجه،
تک اوغلومون یولوندان من دؤنمرم.
یالنیز اوغول خبرینی، آ دیرسه خان، دئ منه!
قارا باشیم قوربان اولسون بو گۆن سنه! – دئدی، زاریلداییب آغلادی.
آروادی بئله دانیشاندا دیرسه خان جاواب وئرمه‌دی. او قؽرخ نامرد
قاباغا گله‌رک دئدی: «اوغلون ساغ-سالاماتدیر، اوودادیر. بو گۆن صاباح
هاردا ایسه، گلر. قورخما، قایغیلانما، بی سرخوشدور، جاواب وئره
بیلمیر».
دیرسه خانین آروادی قاییدیب گئری دؤندو. دؤزمه‌دی، قؽرخ اینجه قؽزی اؤزو
ایله گؤتوروب، بدوی آتا میندی، اوغلونو آختارماغا گئتدی. قؽشدا-یازدا
قاری-بوزو اریمه‌ین قازلیق داغینا گلدی-چؽخدی. آلچاق یئرلری گزدی،
چاپیب اوجا یئرلره چؽخدی. باخدی-گؤردو کی، بیر دره‌نین ایچینده قارغاقوزغون
ائنیر-چؽخیر، قونور-قالخیر. بدوی آتینی سۆروب، او طرفه چاپدی.
سن دئمه، سولطانیم، اوغلان او آرادا یؽخیلیبمیش. قارغا-قوزغون قان
گؤروب، اوغلانین اۆستونه قونماق ایسته‌ییردی. اوغلانین ایکی اوو ایتی واردی، قارغاقوزغونو
قوووردو، قونماغا قویموردو. اوغلان اورادا یؽخیلاندا بوز آتلی
خؽزیر اوغلانین یانیندا حاضیر اولدو. اۆچ دفعه یاراسینی الی‌یله سؽغاللاییب:
«اوغلان، قورخما، سنه بو یارادان اؤلوم یوخدور. داغ چیچگی ایله آنانین
سۆدو سنین یارانا ملهمدیر»-دئییب یوخ اولدو.
اوغلانین آناسی چاپیب، اوغلانین اولدوغو یئره گلیب چؽخدی. باخدی گؤردو
اوغلو آل قانینا بولاشیب یاتیر. چاغیراراق اوغلانجیغینی سویلاییر، گؤرک،
خانیم، نئجه سویلاییر:
قارا قؽیما گؤزلرینی یوخو آلمیشدیر، آچ داها!
او اوزانمیش قول-قؽچینی یؽغیشدیر داها!
تانری وئرن شیرین جانا گلدین داها،
اۆز-گؤزونده جان قالیبسا، اوغول، خبر وئر منه!
قارا باشیم قوربان اولسون، اوغول، سنه!..
نیه آخیر سنین سولارین، قازلیق داغی،
بئله آخماقدانسا، هئچ آخماسین!
نیه بیتیر سنین اوتلارین، قازلیق داغی،
بئله بیتمکدنسه، هئچ بیتمه‌سین!
کئییکلرین قاچیر سنین، قازلیق داغی،
قاچار ایکن قاچماز اولسون، داشا دؤنسون!
نه بیلیم، اوغول، آسلاندان، یوخسا قاپلاندان اولدو؟
نه بیلیم، اوغول، بو قضا سنه هارادان اولدو؟
بدنینده جانین وارسا، خبر وئر، اوغول،
قارا باشیم قوربان اولسون، اوغول، سنه!
آغیز-دیلدن بیر نئچه سؤز، خبر منه!
بئله دئدیکده اوغلانین قولاغینا سس  دَیدی. او، باشینی قالدیردی، آزاجیق گؤزونو
آچدی. آناسی‌نین اۆزونه باخدی. سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر:
بری گل، آغ سۆدونو امدیگیم، خانیم آنا!
آغ بیرچکلی، حؤرمتلی، جانیم آنا!
«آخار سولار» دئییب قارغاما،
قازلیق داغی‌نین سولاری‌نین گۆناهی یوخدور.
قاچان کئییکلرینی قارغاما،
قازلیق داغی‌نین گۆناهی یوخدور.
آسلانینی، قاپلانینی قارغاما،
قازلیق داغی‌نین گۆناهی یوخدور.
قارغاییرسان، آتامی قارغا،
بو سوچ، بو گۆناه آتامیندیر، – دئدی.
اوغلان یئنه دئدی: «آنا، آغلاما؛ قورخما، بو یارادان منه اؤلوم
یوخدور. بوز آتلی خؽزیر یانیما گلدی، اۆچ دفعه یارامین اۆستونده ال گز-
دیردی. «بو یارادان سنه اؤلوم یوخدور. داغ چیچگی ایله آنان سۆدو سنه
درماندیر»، – دئدی».
اوغلان بئله دئدیکده قؽرخ اینجه قؽز یاییلیب، داغ چیچگی توپلادی.
اوغلانین آناسی امجه‌یینی بیر سؽخدی، سۆدو گلمه‌دی. ایکی سؽخدی، سۆدو گلمه‌دی.
اۆچونجوده اؤزونه بیر ضربه ووردو، سؽخدی، سۆدله قان قاریشیق گلدی.
داغ چیچگی ایله سۆدو اوغلانین یاراسینا چکدیلر. اوغلانی آتا میندیردیلر،
گؤتوروب ائوه گتیردیلر. اوغلانی حکیملره تاپشیریب دیرسه خاندان گیزلتدیلر.
آت آیاغی ایتی، اوزان دیلی چئویک اولور، خانیم! اوغلانین یاراسی قؽرخ گۆنده
ساغالدی، ساپ-ساغلام اولدو. اوغلان آتا مینیر، قؽلینج قورشانیردی. اوو اوولاییر،
قوش ووروردو. دیرسه خانین ایسه خبری یوخ ایدی. اوغلونو اؤلموش بیلیردی.
او قؽرخ نامرد بونو دویدو. «نه ائیله‌یک؟» دئیه دۆشوندولر. «دیرسه
خان اوغلونو گؤررسه، اوتورماز، هامیمیزی قؽرار»، – دئدیلر. «گلین،
دیرسه خانی توتاق، آغ اللرینی آردینا باغلایاق، آغ بوینونا قؽل سیجیم
تاخاق، گؤتوروب کافیر ائللرینه گئدک»، – دئیه دیرسه خانی توتدولار، آغ
اللرینی آردینا باغلادیلار، بوینونا قؽل سیجیم تاخدیلار، آغ اتیندن قان
چؽخینجا دؤیدولر. دیرسه خان پیادا، بونلار آتلی گئتدیلر، قالین ائللرینه
یؤنلدیلر. دیرسه خان دوستاق اولدو – گئتدی. اونون دوستاقلیغیندان اوغوز
بیلری‌نین خبری یوخ ایدی.
سن دئمه، سولطانیم، دیرسه خانین آروادی بونو دویوبموش؛ اوغلونون
قارشی‌سینا گئدیب سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلاییب دئمیشدیر:
گؤرورسنمی، آی اوغول، نه‌لر اولدو؟!
سرت قایالار اوینامادی، یئر اووولدو.
ائلده دۆشمن یوخکن آتانین اۆستونه دۆشمن گلدی.
آتانین او قؽرخ نامرد یولداشی اونو توتدو.
آغ اللرینی آردینا باغلادیلار.
آغ بوینونا قؽل سیجیم تاخدیلار.
اؤزلری آتلی، آتانی پیادا یئریتدیلر.
آلیب اوزاق کافیر ائللرینه یؤنلدیلر.
خان اوغلوم! قالخیب یئریندن آیاغا دور!
قؽرخ ایگیدینی دسته‌نه قات!
آتانی او قؽرخ نامرددن قورتار!
یئری، اوغول!
آتان سنه قؽیدیسا دا، سن آتانا قؽیما! – دئدی.
اوغلان آناسی‌نین سؤزونو سؽندیرمادی. بوغاج بی یئریندن دوردو.
بؤیوک، ایتی پولاد قؽلینجینی بئلینه قورشادی. آغ توزلوجا برک یایینی الینه
آلدی. قؽزیل نیزه‌سینی الینه گؤتوردو. گؤزل بدوی آتینی توتدوروب میندی.
قؽرخ ایگیدینی یانینا آلیب، آتاسی‌نین آردینجا چاپیب گئتدی.
او نامردلر ده بیر یئرده دایانیب دینجلیردیلر. آل شرابین
تۆندوندن ایچیردیلر. بوغاج خان چاپیب یئتیشدی. او قؽرخ نامرد اونو گؤروب
دئدی: «گلین، گئدک، او ایگیدی توتاق گتیرک. ایکی‌سینی بیر یئرده کافیره
یئتیرک». دیرسه خان دئدی: «قؽرخ یولداشیم، آمان وئرین! تانری‌نین بیرلیگینه
شۆبهه یوخدور. منیم اللریمی آچین، قولچا قوپوزومو وئرین، او
ایگیدی گئری دؤندریم. سونرا منی یا اؤلدورون، یا دا دیری آپارین!»
اللرینی آچدیلار، قولچا قوپوزونو وئردیلر. دیرسه خان اوغلو اولدوغونو
بیلمه‌دی، قارشی‌یا گلیب سویلاییر، گؤرک، خانیم، نه سویلاییر:
بوینو اوزون بدوی آتلار گئدیرسه، منیمکی گئدیر،
ایچینده سنین ده میندیگین وارسا، ایگید، دئ منه،
ساواشمادان-ووروشمادان آلیب وئریم، قاییت گئری!
یایلاقدان اون مین قویون گئدیرسه، منیمکی گئدیر،
ایچینده سنین ده شیشلیگین وارسا، سؤیله منه،
ساواشمادان-ووروشمادان آلیب وئریم، قاییت گئری!
قایتاباندان قؽزیلی دوه گئدیرسه، منیمکی گئدیر،
ایچینده سنین ده یۆکله‌دیگین وارسا، سؤیله منه،
ساواشمادان-ووروشمادان آلیب وئریم، قاییت گئری!
قؽزیل تاغلی اوجا ائولر گئدیرسه، منیمکی گئدیر،
ایچینده سنین ده اوتاغین وارسا، ایگید، سؤیله منه،
ساواشمادان-ووروشمادان آلیب وئریم، قاییت گئری!
آغ اۆزلو، آلا گؤزلو گلینلر گئدیرسه، منیمکی گئدیر،
ایچینده سنین ده نیشانلین وارسا، ایگید، دئ منه.
ساواشمادان-ووروشمادان آلیب وئریم، قاییت گئری!
آغ ساققاللی قوجالار گئدیرسه، منیمکی گئدیر،
ایچینده سنین ده آغ ساققاللی آتان وارسا، دئ منه،
ساواشمادان-ووروشمادان خیلاص ائدیم، قاییت گئری!
منیم اۆچون گلدینسه، اوغلانجیغیمی اؤلدورموشم.
ایگید، سنین یازیغین گلمه‌سین، قاییت گئری!
اوغلان بورادا آتاسینا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر:
بوینو اوزون بدوی آتلار گئدیرسه، سنینکی گئدیر؛
منیم ده ایچینده میندیگیم وار،
قؽرخ نامرده قویمارام!
قایتاباندان قؽزیلی دوه سنینکی گئدیر،
منیم ده ایچینده یۆکله‌دیگیم وار،
قؽرخ نامرده قویمارام!
یایلاقدان گئدن مین-مین قویون سنینکیدیر،
منیم ده ایچینده شیشلیگیم وار،
قؽرخ نامرده قویمارام!
سنین آغ اۆزلو، آلا گؤزلو گلینلرین گئدیرسه،
ایچینده منیم ده نیشانلیم وار،
قؽرخ نامرده قویمارام!
قؽزیل تاغلی اوجا ائولرین گئدیرسه،
ایچینده منیم ده اوتاغیم وار،
قؽرخ نامرده قویمارام!
سنین آغ ساققاللی قوجالارین گئدیرسه،
ایچینده منیم ده بیر عقلی چاشمیش،
باشی ایتمیش قوجا آتام وار،
قؽرخ نامرده قویمارام! – دئدی؛
قؽرخ ایگیدینه چالماسینی یئلله‌دی، ال ائیله‌دی. قؽرخ ایگید بدوی آتینی اویناتدی،
اوغلانین یانینا یؽغیلدی.
اوغلان قؽرخ ایگیدینی گؤتوروب، آتینی ایره‌لی سۆردو، ووروشدو، دؤیوشدو.
کیمی‌نین بوینونو ووردو، کیمینی دوستاق ائتدی. آتاسینی خیلاص ائدیب قاییتدی،
گئری دؤندو.
دیرسه خان بورادا یئنه اوغلونون ساغ اولدوغونو بیلدی. خانلار خانی،
اوغلانا بیلیک وئردی، تاخت وئردی. دده‌م قورقود بوی بویلادی، سوی سویلادی،
بو اوغوزنامه‌نی دۆزدو-قوشدو، بئله دئدی:
اونلار دا بو دۆنیادان گلدی، کئچدی،
کاروان کیمی قوندو، کؤچدو.
اونلاری دا یئر گیزله‌دی، اجل آلدی.
فانی دۆنیا یئنه قالدی...
(گلیملی-گئدیملی دۆنیا،
سون اوجو اؤلوملو دۆنیا!)
قارا اؤلوم گلدیکده کئچید وئرسین.
ساغلیقلا دؤولتینی الله آرتیرسین.
او تعریفله‌دیگیم اوجا تانری یار اولوب یاردیم ائتسین.
خئییر-دوعا وئرک، خانیم:
یئرلی بؤیوک داغلارین یؽخیلماسین!
کؤلگه‌لیجه اوجا آغاجین کسیلمه‌سین!
جوشغون آخان گؤزل سویون قوروماسین!
قانادلاری‌نین اوجلاری قؽریلماسین!
چاپارکن آغ-بوز آتین بۆدره‌مه‌سین!
دؤیوشنده بؤیوک، ایتی پولاد قؽلینجین گؤدلمه‌سین!
ووروشارکن اوزون نیزن اگیلمه‌سین!
آغ بیرچکلی آنانین یئری بهیشت اولسون!
آغ ساققاللی آتانین یئری جنّت اولسون!
حاق یاندیران چؽراغین دایم یانسین!
قادر تانری سنی نامرده مؤحتاج ائیله‌مه‌سین،
خانیم، هئی!..

میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
قوی من توخ اولوم، اؤزگه‌لر ایله ندی کاریم،
دۆنیا و جاهان آج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

سس سالما، یاتانلار آییلار، قوی هله یاتسین،
یاتمیشلاری راضی دئییلم کیمسه اویاتسین،
تک-تک آییلان وارسا دا، حق دادیما چاتسین،
من سالیم اولوم، ج‍ۆمله جاهان باتسا دا، باتسین؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

سالما یادیما صؤحبتی-تاریخی-جهانی،
ایّامی-سلفدن دئمه سؤز بیر ده، فیلانی،
حال ایسه گتیر مئیل ائله‌ییم دولمانی، نانی،
مۆستقبلی گؤرمک نه گرک، عؤمردو فانی؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

اؤولادی-وطن قوی هله آواره دولانسین،
چیرکابی-سفالتله الی، باشی بولانسین،
دول عؤورت ایسه سائیله اولسون، اودا یانسین،
آنجاق منیم آوازه‌یی-شانیم اوجالانسین؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!

هر میلّت ائدیر صفحه‌یی-دۆنیاده ترقّی،
ائیلر هره بیر منزیلی-مأواده ترقّی،
یورغان-دؤشگیمده دۆشه گر یاده ترقّی،
بیز ده ائدریک عالمی-رؤیاده ترقّی؛
میلّت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!
دۆشمنلره مؤحتاج اولور اولسون، نه ایشیم وار؟!


ایلک دفعه «موللا نصرالدّین» ژورنالیندا (28 آپرئل، ۱۹۰۶، № 4) ایمضاسیز چاپ اولونموشدور.

‫حیدربابا ایلدیریملار شاخاندا‬
سئللر سولار شاققیلدییوب آخاندا‬
‫قیزلار اونا صف باغلییوب باخاندا‬
‫سلام اولسون شؤکتوزه ائلوزه !‬
‫منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوزه‬

‫حیدربابا ، کهلیک لرون اوچاندا‬
‫کول دیبینن دوشان قالخوب قاچاندا‬
‫باخچالارون چیچکلنوب آچاندا‬
‫بیزدن ده بیر مۆمکون اولسا یاد ائله‬
‫آچیلمیان اۆرکلری شاد ائله

‫بایرام یئلی چارداخلاری ییخاندا‬
‫نوروز گۆلی ، قارچیچکی چیخاندا‬
آغ بولوتلار کؤینکلرین سیخاندا‬
‫بیزدن ده بیر یاد ائلیین ساغ اولسون‬
‫دردلریمیز قوی دیکلسین ، داغ اولسون

‫حیدربابا ، گۆن دالووی داغلاسین !‬
‫اۆزون گۆلسون ، بولاخلارون آغلاسین !‬
اوشاخلارون بیر دسته گۆل باغلاسین !‬
یئل گلنده ، وئر گتیرسین بویانا‬
بلکه منیم یاتمیش بختیم اویانا‬

حیدربابا ، سنۆن اۆزون آغ اولسون !‬
‫دؤرت بیر یانون بولاغ اولسون باغ اولسون !‬
‫بیزدن سورا سنۆن باشون ساغ اولسون !‬
دۆنیا قضو-قدر ، اؤلوم-ایتیمدی‬
دۆنیا بویی اوغولسوزدی ، یئتیمدی‬

‫حیدربابا ، یولوم سنن کج اولدی‬
‫عؤمروم کئچدی ، گلممه دیم ، گئج اولدی‬
هئچ بیلمه دیم گؤزللرون نئج اولدی‬
‫بیلمزیدیم دؤنگه لر وار ، دؤنوم وار‬
‫ایتگین لیک وار ، آیریلیق وار ، اؤلوم وار‬

‫حیدربابا ، ایگیت اَمَک ایتیرمز‬
‫عؤمور کئچر ، افسوس بَرَه بیتیرمز‬
‫نامرد اولان عؤمری باشا یئتیرمز‬
‫بیز ده، واللاه ، اونوتماریق سیزلری‬
‫گؤرنمسک حلال ائدون بیزلری‬

‫حیدربابا ، میراژدر سَسلننده‬
کَند ایچینه سسدن - کۆیدن دۆشنده‬
‫عاشیق رستم سازین دیللندیرنده‬
‫یادوندادی نه هؤلَسَک قاچاردیم‬
‫قوشلار تکین قاناد آچیب اوچاردیم‬

‫شنگیل آوا یوردی ، عاشیق آلماسی‬
‫گاهدان گئدوب ، اوردا قوناق قالماسی‬
‫داش آتماسی ، آلما ، هیوا سالماسی‬
‫قالیب شیرین یوخی کیمین یادیمدا‬
‫اثر قویوب روحومدا ، هر زادیمدا‬

‫حیدربابا ، قوری گؤلون قازلاری‬
‫گدیکلرین سازاخ چالان سازلاری‬
‫کَت کؤشنین پاییزلاری ، یازلاری‬
‫بیر سینما پرده سی دیر گؤزومده‬
‫تک اوتوروب ، سئیر ائده رم اؤزومده‬

‫حیدربابا ، قره چمن جاداسی‬
‫چْووشلارین گَلَر سسی ، صداسی‬
‫کربلیا گئدنلرین قاداسی‬
‫دۆشسون بو آج یولسوزلارین گؤزونه‬
‫تمدّونون اویدوخ یالان سؤزونه‬

‫حیدربابا ، شیطان بیزی آزدیریب‬
‫محبتی اۆرکلردن قازدیریب‬
‫قره گۆنون سرنوشتین یازدیریب‬
‫سالیب خلقی بیر-بیرینن جانینا‬
‫باریشیغی بلشدیریب قانینا‬

گؤز یاشینا باخان اولسا ، قان آخماز‬
‫انسان اولان خنجر بئلینه تاخماز‬
‫آمما حئییف کور توتدوغون بوراخماز‬
‫بهشتیمیز جهنّم اولماقدادیر !‬
‫ذی حجّه میز محرّم اولماقدادیر !‬

‫خزان یئلی یارپاخلاری تؤکنده‬
‫بولوت داغدان یئنیب ، کنده چؤکنده‬
‫شیخ الاسلام گؤزل سسین چکنده‬
‫نیسگیللی سؤز اۆرکلره دَیَردی‬
‫آغاشلار دا آللاها باش اَیَردی‬

‫داشلی بولاخ داش-قومونان دولماسین !‬
‫باخچالاری سارالماسین ، سولماسین !‬
‫اوردان کئچن آتلی سوسوز اولماسین !‬
‫دینه : بولاخ ، خیرون اولسون آخارسان‬
‫افقلره خُمار-خُمار باخارسان‬

‫حیدر بابا ، داغین ، داشین ، سره سی‬
‫کهلیک اوخور ، دالیسیندا فره سی‬
‫قوزولارین آغی ، بوزی ، قره سی‬
‫بیر گئدیدیم داغ-دره لر اوزونی‬
‫اوخویئدیم : "چوبان ، قیتر قوزونی"

‫حیدر بابا ، سولی یئرین دۆزونده‬
‫بولاخ قئنیر چای چمنین گؤزونده‬
‫بولاغ اوتی اۆزَر سویون اۆزونده‬
‫گؤزل قوشلار اوردان گلیب ، گئچللر‬
‫خلوتلیوب ، بولاخدان سو ایچللر‬

‫بیچین اۆستی ، سونبول بیچن اوراخلار‬
‫ایله بیل کی ، زۆلفی دارار داراخلار‬
‫شکارچیلار بیلدیرچینی سوراخلار‬
‫بیچین چیلر آیرانلارین ایچللر‬
‫بیر هوشلانیب ، سوننان دوروب ، بیچللر‬

‫حیدربابا ، کندین گۆنی باتاندا‬
‫اوشاقلارون شامین یئییوب ، یاتاندا‬
‫آی بولوتدان چیخوب ، قاش-گؤز آتاندا‬
‫بیزدن ده بیر سن اونلارا قصّه دئه‬
‫قصّه‌میزده چوخلی غم و غوصّه دئه‬

‫قاری ننه گئجه ناغیل دییَنده‬
‫کۆلک قالخیب ، قاپ-باجانی دؤیَنده‬
‫قورد گئچینین شنگۆلوسون یینده‬
‫من قاییدیب ، بیرده اوشاق اولئیدیم‬
‫بیر گۆل آچیب ، اوندان سورا سولئیدیم‬

‫عمّه جانین بال بلله سین ییه ردیم‬
‫سوننان دوروب ، اۆس دونومی گییه ردیم‬
‫باخچالاردا تیرینگَنی دییه ردیم‬
‫آی اؤزومی او ازدیرن گۆنلریم !‬
‫آغاج مینیپ ، آت گزدیرن گۆنلریم !‬

‫هَچی خالا چایدا پالتار یوواردی‬
‫مَمَد صادق داملارینی سوواردی‬
‫هئچ بیلمزدیک داغدی ، داشدی ، دوواردی‬
‫هریان گلدی شیلاغ آتیب ، آشاردیق‬
‫آللاه ، نه خوش غمسیز-غمسیز یاشاردیق‬

‫شیخ الاسلام مُناجاتی دییه ردی‬
‫مَشَدرحیم لبّاده نی گییه ردی‬
‫مشْدآجلی بوز باشلاری ییه ردی‬
‫بیز خوشودوق خیرات اولسون ، توی‬ ‫اولسون‬
‫فرق ائلَمَز ، هر نولاجاق ، قوی اولسون‬

‫ملک نیاز ورندیلین سالاردی‬
‫آتین چاپوپ قئیقاجیدان چالاردی‬
‫قیرقی تکین گدیک باشین آلاردی‬
‫دولائیا قیزلار آچیپ پنجره‬
‫پنجره لرده نه گؤزل منظره !‬

‫حیدربابا ، کندین تویون توتاندا‬
‫قیز-گلینلر ، حنا-پیلته ساتاندا‬
‫بیگ گلینه دامنان آلما آتاندا‬
‫منیم ده او قیزلاروندا گؤزوم وار‬
‫عاشیقلارین سازلاریندا سؤزوم وار‬

‫حیدربابا ، بولاخلارین یارپیزی‬
‫بوستانلارین گۆل‌بَسَری ، قارپیزی‬
‫چرچیلرین آغ ناباتی ، ساققیزی‬
‫ایندی ده وار داماغیمدا ، داد وئرر‬
‫ایتگین گئدن گۆنلریمدن یاد وئرر‬

‫بایرامیدی ، گئجه قوشی اوخوردی‬
‫آداخلی قیز ، بیگ جورابی توخوردی‬
‫هرکس شالین بیر باجادان سوخوردی‬
‫آی نه گؤزل قایدادی شال ساللاماق !‬
‫بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق !‬

‫شال ایسته دیم منده ائوده آغلادیم‬
‫بیر شال آلیب ، تئز بئلیمه باغلادیم‬
‫غلام گیله قاشدیم ، شالی ساللادیم‬
‫فاطمه خالا منه جوراب باغلادی‬
‫خان ننه می یادا سالیب ، آغلادی‬

‫حیدربابا ، میرزَممدین باخچاسی‬
‫باخچالارین تورشا-شیرین آلچاسی‬
‫گلینلرین دۆزمه لری ، طاخچاسی‬
‫هی دۆزولر گؤزلریمین رفینده‬
‫خیمه وورار خاطره لر صفینده‬

‫بایرام اولوب ، قیزیل پالچیق اَزَللر‬
‫ناققیش ووروب ، اوتاقلاری بَزَللر‬
‫طاخچالارا دۆزمه لری دۆزللر‬
‫قیز-گلینین فندقچاسی ، حناسی‬
‫هَوَسله نر آناسی ، قایناناسی‬

‫باکی چی نین سؤزی ، سووی ، کاغیذی‬
‫اینکلرین بولاماسی ، آغوزی‬
‫چرشنبه نین گیردکانی ، مویزی‬
‫قیزلار دییه ر :» آتیل ماتیل چرشنبه‬
‫آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه «‬

‫یومورتانی گؤیچک ، گوللی بویاردیق‬
‫چاققیشدیریب ، سینانلارین سویاردیق‬
‫اویناماقدان بیرجه مگر دویاردیق ؟‬
‫علی منه یاشیل آشیق وئرردی‬
‫ارضا منه نوروزگۆلی درردی‬

‫نوروز علی خرمنده وَل سۆرردی‬
‫گاهدان یئنوب ، کۆلشلری کؤرردی‬
‫داغدان دا بیر چوبان ایتی هۆرردی‬
‫اوندا ، گؤردون ، اولاخ ایاخ ساخلادی‬
‫داغا باخیب ، قولاخلارین شاخلادی‬

‫آخشام باشی ناخیرینان گلنده‬
‫قودوخلاری چکیب ، ووراردیق بنده‬
‫ناخیر گئچیب ، گئدیب ، یئتنده کنده‬
‫حیوانلاری چیلپاق مینیب ، قوواردیق‬
‫سؤز چیخسایدی ، سینه گریب ، سوواردیق‬

‫یاز گئجه سی چایدا سولار شاریلدار‬
‫داش-قَیه لر سئلده آشیب خاریلدار‬
‫قارانلیقدا قوردون گؤزی پاریلدار‬
‫ایت‌لر ، گؤردون ، قوردی سئچیب ، اولاشدی‬
‫قورددا ، گؤردون ، قالخیب ، گدیکدن آشدی‬

‫قیش گئجه سی طؤله لرین اوتاغی‬
‫کتلیلرین اوتوراغی ، یاتاغی‬
‫بوخاریدا یانار اوتون یاناغی‬
‫شبچره سی ، گیردکانی ، ایده سی‬
‫کنده باسار گۆلوب - دانیشماق سسی‬

‫شجاع خال اوغلونون باکی سوقتی‬
‫دامدا قوران سماواری ، صحبتی‬
‫یادیمدادی شسلی قدی ، قامتی‬
‫جؤنممه گین تویی دؤندی ، یاس اولدی‬
‫ننه قیزین بخت آیناسی کاس اولدی‬

‫حیدربابا ، ننه قیزین گؤزلری‬
‫رخشنده نین شیرین-شیرین سؤزلری‬
‫ترکی دئدیم اوخوسونلار اؤزلری‬
‫بیلسینلر کی ، آدام گئدر ، آد قالار‬
‫یاخشی-پیسدن آغیزدا بیر داد قالار‬

‫یاز قاباغی گۆن گۆنئیی دؤیَنده‬
‫کند اوشاغی قار گۆلله سین سؤیَنده‬
‫کۆرکچی لر داغدا کۆرک زۆیَنده‬
‫منیم روحوم ، ایله بیلون اوردادور‬
‫کهلیک کیمین باتیب ، قالیب ، قاردادور‬

‫قاری ننه اوزاداندا ایشینی‬
‫گۆن بولوتدا اَییرردی تشینی‬
‫قورد قوجالیب ، چکدیرنده دیشینی‬
‫سوری قالخیب ، دولائیدان آشاردی‬
‫بایدالارین سۆتی آشیب ، داشاردی‬

‫خجّه سلطان عمّه دیشین قیساردی‬
‫ملا باقر عم اوغلی تئز میساردی‬
‫تندیر یانیب ، تۆسسی ائوی باساردی‬
‫چایدانیمیز ارسین اۆسته قایناردی‬
‫قوورقامیز ساج ایچینده اویناردی‬

‫بوستان پوزوب ، گتیرردیک آشاغی‬
‫دولدوریردیق ائوده تاختا-طاباغی‬
‫تندیرلرده پیشیرردیک قاباغی‬
‫اؤزون یئییوب ، توخوملارین چیتداردیق‬
‫چوخ یئمکدن ، لاپ آز قالا چاتداردیق‬

‫ورزغان نان آرموت ساتان گلنده‬
‫اوشاقلارین سسی دۆشردی کنده‬
‫بیزده بویاننان ائشیدیب ، بیلنده‬
‫شیللاق آتیب ، بیر قیشقریق سالاردیق‬
‫بوغدا وئریب ، آرموتلاردان آلاردیق‬

‫میرزاتاغی نان گئجه گئتدیک چایا‬
‫من باخیرام سئلده بوغولموش آیا‬
‫بیردن ایشیق دۆشدی اوتای باخچایا‬
‫ای وای دئدیک قورددی ، قئیتدیک قاشدیق
‫هئچ بیلمه دیک نه وقت کۆللوکدن آشدیق‬

‫حیدربابا ، آغاجلارون اوجالدی‬
‫آمما حئییف ، جوانلارون قوجالدی‬
‫توخلیلارون آریخلییب ، آجالدی‬
‫کؤلگه دؤندی ، گۆن باتدی ، قاش قَرَلدی‬
‫قوردون گؤزی قارانلیقدا بَرَلدی‬

ائشیتمیشم یانیر آللاه چیراغی‬
دایر اولوب مسجدیزون بولاغی‬
‫راحت اولوب کندین ائوی ، اوشاغی‬
‫منصورخانین الی-قولی وار اولسون‬
‫هاردا قالسا ، آللاه اونا یار اولسون‬

‫حیدربابا ، ملا ابراهیم وار ، یا یوخ ؟‬
‫مکتب آچار ، اوخور اوشاقلار ، یا یوخ ؟‬
‫خرمن اۆستی مکتبی باغلار ، یا یوخ ؟‬
‫مندن آخوندا یتیررسن سلام‬
‫ادبلی بیر سلامِ مالاکلام‬

‫خجّه سلطان عمّه گئدیب تبریزه‬
‫آمما ، نه تبریز ، کی گلممیر بیزه‬
‫بالام ، دورون قویاخ گئداخ ائممیزه‬
‫آقا اؤلدی ، توفاقیمیز داغیلدی‬
‫قویون اولان ، یاد گئدوبَن ساغیلدی‬

‫حیدربابا ، دۆنیا یالان دۆنیادی‬
‫سلیماننان ، نوحدان قالان دۆنیادی‬
‫اوغول دوغان ، درده سالان دۆنیادی‬
‫هر کیمسَیه هر نه وئریب ، آلیبدی‬
‫افلاطوننان بیر قوری آد قالیبدی‬

‫حیدربابا ، یار و یولداش دؤندولر‬
‫بیر-بیر منی چؤلده قویوب ، چؤندولر‬
‫چشمه لریم ، چیراخلاریم ، سؤندولر‬
‫یامان یئرده گؤن دؤندی ، آخشام اولدی‬
‫دۆنیا منه خرابهٔ شام اولدی‬

‫عم اوغلینان گئدن گئجه قیپچاغا‬
‫آی کی چیخدی ، آتلار گلدی اویناغا‬
‫دیرماشیردیق ، داغلان آشیردیق داغا‬
‫مش ممی خان گؤی آتینی اویناتدی‬
‫تفنگینی آشیردی ، شاققیلداتدی‬

‫حیدربابا ، قره کولون دره سی‬
‫خشگنابین یولی ، بندی ، بره سی‬
‫اوردا دۆشَر چیل کهلیگین فره سی‬
‫اوردان گئچر یوردوموزون اؤزونه‬
‫بیزده گئچک یوردوموزون سؤزونه‬

‫خشگنابی یامان گۆنه کیم سالیب ؟‬
‫سیدلردن کیم قیریلیب ، کیم قالیب ؟‬
‫آمیرغفار دام-داشینی کیم آلیب ؟‬
‫بولاخ گنه گلیب ، گؤلی دولدورور ؟‬
‫یا قورویوب ، باخچالاری سولدورور ؟‬

‫آمیر غفار سیدلرین تاجییدی‬
‫شاهلار شکار ائتمه سی قیقاجییدی‬
‫مَرده شیرین ، نامرده چوخ آجییدی‬
‫مظلوملارین حقّی اۆسته اَسَردی‬
‫ظالم لری قیلیش تکین کَسَردی‬

‫میر مصطفا دایی ، اوجا بوی بابا‬
‫هیکللی ،ساققاللی ، تولستوی بابا‬
‫ائیلردی یاس مجلسینی توی بابا‬
‫خشگنابین آبروسی ، اَردَمی‬
‫مسجدلرین ، مجلسلرین گؤرکَمی‬

‫مجدالسّادات گۆلردی باغلارکیمی‬
‫گۆرولدردی بولوتلی داغلارکیمی‬
‫سؤز آغزیندا اریردی یاغلارکیمی‬
‫آلنی آچیق ، یاخشی درین قاناردی‬
‫یاشیل گؤزلر چیراغ تکین یاناردی‬

‫منیم آتام سفره لی بیر کیشییدی‬
‫ائل الیندن توتماق اونون ایشییدی‬
‫گؤزللرین آخره قالمیشییدی‬
‫اوننان سورا دؤنرگه لر دؤنوبلر‬
‫محبّتین چیراخلاری سؤنوبلر‬

‫میرصالحین دلی سولوق ائتمه سی‬
‫میر عزیزین شیرین شاخسِی گئتمه سی‬
‫میرممّدین قورولماسی ، بیتمه سی‬
‫ایندی دئسک ، احوالاتدی ، ناغیلدی‬
‫گئچدی ، گئتدی ، ایتدی ، باتدی ، داغیلدی‬

‫میر عبدولون آیناداقاش یاخماسی‬
‫جؤجیلریندن قاشینین آخماسی‬
‫بویلانماسی ، دام-دوواردان باخماسی‬
‫شاه عبّاسین دۆربونی ، یادش بخیر !‬
‫خشگنابین خوش گۆنی ، یادش بخیر !‬

‫ستاره عمّه نزیک لری یاپاردی‬
‫میرقادر ده ، هردم بیرین قاپاردی‬
‫قاپیپ ، یئیوب ، دایچا تکین چاپاردی‬
‫گۆلمه لیدی اونون نزیک قاپپاسی‬
‫عمّه مین ده ارسینینین شاپپاسی‬

‫حیدربابا ، آمیر حیدر نئینیور ؟‬
‫یقین گنه سماواری قئینیور‬
دای قوجالیب ، آلت انگینن چئینیور‬
‫قولاخ باتیب ، گؤزی گیریب قاشینا‬
‫یازیق عمّه ، هاوا گلیب باشینا‬

‫خانم عمّه میرعبدولون سؤزونی‬
‫ائشیدنده ، ایه ر آغز-گؤزونی‬
‫مَلْکامِدا وئرر اونون اؤزونی‬
‫دعوالارین شوخلوغیلان قاتاللار‬
‫اتی یئیوب ، باشی آتیب ، یاتاللار‬

‫فضّه خانم خشگنابین گۆلییدی‬
‫آمیریحیا عمقزینون قولییدی‬
‫رُخساره آرتیستیدی ، سؤگولییدی‬
‫سیّد حسین ، میر صالحی یانسیلار‬
‫آمیرجعفر غیرتلی دیر ، قان سالار‬

سحر تئزدن ناخیرچیلار گَلَردی‬
‫قویون-قوزی دام باجادا مَلَردی‬
‫عمّه جانیم کؤرپه لرین بَلَردی‬
‫تندیرلرین قوزاناردی تۆسیسی‬
‫چؤرکلرین گؤزل اییی ، ایسیسی‬

‫گؤیرچینلر دسته قالخیب ، اوچاللار‬
‫گۆن ساچاندا ، قیزیل پرده آچاللار‬
‫قیزیل پرده آچیب ، ییغیب ، قاچاللار‬
‫گۆن اوجالیب ، آرتارداغین جلالی‬
‫طبیعتین جوانلانار جمالی‬

‫حیدربابا ، قارلی داغلار آشاندا‬
‫گئجه کروان یولون آزیب ، چاشاندا‬
‫من هارداسام ، تهراندا یا کاشاندا‬
‫اوزاقلاردان گؤزوم سئچر اونلاری‬
‫خیال گلیب ، آشیب ، گئچر اونلاری‬

‫بیر چیخئیدیم دام قیه نین داشینا‬
‫بیر باخئیدیم گئچمیشینه ، یاشینا‬
‫بیر گورئیدیم نه لر گلمیش باشینا‬
‫منده اْونون قارلاریلان آغلاردیم‬
‫قیش دوندوران اۆرکلری داغلاردیم‬

‫حیدربابا ، گۆل غنچه سی خنداندی‬
‫آمما حئیف ، اۆرک غذاسی قاندی‬
‫زندگانلیق بیر قارانلیق زینداندی‬
‫بو زیندانین دربچه سین آچان یوخ‬
‫بو دارلیقدان بیرقورتولوب ، قاچان یوخ‬

‫حیدربابا گؤیلر بۆتون دوماندی‬
‫گونلریمیز بیر-بیریندن یاماندی‬
‫بیر-بیرۆزدن آیریلمایون ، آماندی‬
‫یاخشیلیغی الیمیزدن آلیبلار‬
‫یاخشی بیزی یامان گۆنه سالیبلار‬

‫بیر سوروشون بو قارقینمیش فلکدن‬
‫نه ایستیور بو قوردوغی کلکدن ؟‬
‫دینه گئچیرت اولدوزلاری الکدن‬
‫قوی تؤکولسون ، بو یئر اۆزی داغیلسین‬
‫بو شیطانلیق قورقوسی بیر ییغیلسین‬

‫بیر اوچئیدیم بو چیرپینان یئلینن‬
‫باغلاشئیدیم داغدان آشان سئلینن‬
‫آغلاشئیدیم اوزاق دۆشَن ائلینن‬
‫بیر گؤرئیدیم آیریلیغی کیم سالدی‬
‫اؤلکه میزده کیم قیریلدی ، کیم قالدی‬

‫من سنون تک داغا سالدیم نَفَسی‬
‫سنده قئیتر ، گۆیلره سال بو سَسی‬
‫بایقوشوندا دار اولماسین قفسی‬
‫بوردا بیر شئر داردا قالیب ، باغیریر‬
‫مروّت سیز انسانلاری چاغیریر‬

‫حیدربابا ، غیرت قانون قاینارکن‬
‫قره قوشلار سنن قوپوپ ، قالخارکن‬
‫او سیلدیریم داشلارینان اوینارکن‬
‫قوزان ، منیم همّتیمی اوردا گؤر‬
‫اوردان اَییل ، قامتیمی داردا گؤر‬

‫حیدربابا . گئجه دورنا گئچنده‬
‫کوراوغلونون گؤزی قارا سئچنده‬
‫قیر آتینی مینیب ، کسیب ، بیچنده‬
‫منده بوردان تئز مطلبه چاتمارام‬
‫عیوض گلیب ، چاتمیونجان یاتمارام‬

‫حیدربابا ، مرد اوغوللار دوغگینان‬
‫نامردلرین بورونلارین اوغگینان‬
‫گدیکلرده قوردلاری توت ، بوغگینان‬
‫قوی قوزولار آیین-شایین اوتلاسین‬
‫قویونلارون قویروقلارین قاتلاسین‬

‫حیدربابا ، سنۆن گؤیلون شاد اولسون‬
‫دۆنیا وارکن ، آغزون دولی داد اولسون‬
‫سنن گئچن تانیش اولسون ، یاد اولسون‬
‫دینه منیم شاعر اوغلوم شهریار‬
‫بیر عمر دۆر غم اۆستونه غم قالار‬

ماه-صیام گلدی، منی سالدی مؤحنته،
ای کاش، گلمه‌یه‌یدی اوروج بو ویلایته.

گؤرسن، مه-مۆبارکی، ساقی، بئش-اون تپیک
وور، بد سؤیله مندن او بی عار و غئیرته:

ای ماه-روزه، ای رمضان، ای فیلان، فیلان،
خلقی گتیرمه تنگه، اؤزون سالما غئیبته!

گئت هر یئره کئفیندی، ولی گلمه تبریزه،
یوخدور دوام منده اوتوز گۆن کسالته.

ایفطاری یوخ، اوباشدانی یوخ بینوالرین،
تکلیف-شاق حق ائله‌مز بی‌بضاعته.

ایفطار اۆچون کباب ائدیسن بیر چرک اتی،
ای مالیدار، گل بیزه، باخ بیر قناعته!

آخشام اولاندا چؤلمگی لبریز ائدر خانیم،
یعنی کی، بیر چرک سو تؤکر هفدیرم اته،

قلبی ضعیف ائدر بو غذا، عقلی تارومار،
من تاپدارام اوشاقلاری، آرواد دؤنر ایته.

آرواد منه یامان، من اونا سیلله و تپیک،
قان ائیلری، گر اولماسا همسایه واسیطه.

جنگ و جیدال ماه-مۆبارکده چوخ اولور،
حقسیز چؽخار فقیر گئده گر شیکایته.

وارلی اگر فقیرین ازه داش ایله باشین،
تنبیه ائدر حؤکومت او باشی جراحته.

"خمسین الف" آیه‌سی نازیلدی شأنینه،
الحق باهار گۆنلری بنزر قیامته،

بیر ایل قالیب اذانه هله باشی قوی یئره.
ای بیناماز، آچما گؤزون، باخما ساعته!

"یات، باشووی کسیم!" -دئسه واعیظ، وارام، ولی،
اما یوخام اوروج کیمی مۆشکول عیبادته.

چای ایچمه‌سم سحر گئدرم ایختیاردن،
قویمازلا - قویماسینلا منی باغ-جنّته!

مال-یئتیمی مولّا یئییر، من اوروجلوغو،
من مال-حقه بندم، او مال-رعیّته.

ای یار-غار، کافر ائدیرسن علی‌نی سن،
ایلشمیسن یئزید کیمی تخت-خیلافته.

طۆلّابی یؽغمیسان باشووا بیر مرام ایله،
مخفی دئییل مرامین، عمو، ذی‌فراسته.

عرضی قالیب ائشیکده مۆهاجیرلرین تمام،
امّا وئریر تۆمنلری اصحاب-ثروته.

اون مین تۆمن فقیر پولون دولدوران جیبه
تزویر ائدیب، حصیر سالیسان سن عیمارته....

ساقی، دۆنن بو واختی کئچیردیم برابدن.
دۆشدو گؤزوم او سمتده بیر بی‌کس عؤورته.

بیماریدی، غریبیدی، بی‌ایختیار ایدی،
مؤحتاج ایدی غذایه، دوایه، حیمایته.

من مۆضطریب باخیردیم او جانلی جنازه‌یه،
آغلاردی گؤزلریم او پریشان قیافته.

بیر تخته‌پاره تک قوروموشدو او بینوا،
گؤردوم او حال ایلن دؤشنیب خاک-ذیلّته.

زۆلفون ائدیب نیقاب سارالمیش عۆذارینه،
باشین قویوب داش اۆسته، گئدیب خواب-راحته.

شکلی بیان ائدیردی کی، بو بیر عزیز ایمیش،
بیچاره بیر قضا ایله دۆشموش بو حالته،

هر کس اونا باخیب دئدی: قالمیبدی بوندا جان،
من ده دئییردیم: عؤمرو یئتیشمیش نهایته.

ناگاه گتیردی هوشه اونو تاققاتاق سسی،
آچدی گؤزون یاواشجا، منی سالدی حئیرته.

بیر باخدی حسرت ایله، یئنه یومدو گؤزلرین،
ایدی باشین، اۆزون دایادی سنگ-عیبرته.

معجز: بو سس نه‌دیر؟ -دئدی؛ باخدیم، دئدیم کی: هئچ!
دؤولتلیلر گئدیرله نماز-جماعته.

بیر آه چکدی، شؤعله‌سی یاندیردی شاعیری،
یا رب، اولارمی چاره بو بیچاره میلّته!؟
فلکین قانلی الیندن
بیر آتیلمیش یئره اندی
بیر فلاکت آنانین جان شیرسیندن سوتون امدی
بوللو نیسگیل شله سین چیگنینه آلدی
تای توشوندان دالی قالدی
ساری گول میثلی سارالدی
گونی تک باغری قارالدی
درد الیندن زارا گلدی
گونی گوندن قارا گلدی
خان چوپانسیز سئله تاپشیرسین اوزون،
یوردوموزا بیر سارا گلدی.
بیر وفاسیز یار الیندن،
یارا گلمز سانا گلدی
بیر یازیق قیز جان الیندن
جانا گلمز جانا گلدی
گئجه چکده الموت دامنه سیندن بورایا درمانا گلدی
بیر آدامسیز سوری آدلی
الی باغلی ، دیلی باغلی.

سوری کیمدی؟
سوری بیر گولدی، جهنمده بیتیبدیر.
سوری بیر دامجدی، گؤزدن آخاراق اوزده ایتیبدیر.
سوری یول یولچوسودور ایری ده یوخ دوزده ایتیبدیر.
سوری بیر مرثیه دیر اوخشایاراق سوزده ایتیبدیر.
او کونول لرده کی ایتمیشدی ازلدن، اودو گؤزدن ده ایتیبدیر.
سوری بیر گؤزلری باغلی، اوزو داغلی، سؤزو داغلی
اولوب هاردان هارا باغلی.
 
بوشلاییب دوغما دیارین، اوموب البته یاریندان
ال اوزوب هر نه واریندان
قؤرخمایب شهریمیزین قیشدا آمانسیز بؤرانیندان نه قاریندان.
گزیر آواره تاپا یاندریجی دردینه چاره ، تاپا بیلمیر
چؤخ سویر عشقی باشیندان آتا آمما آتا بیلمیر.
اووا باخ اووچی دالینجا قاچیر آمما چاتا بیلمیر
ایش دونوب، لیلی دوشوب چؤللره مجنون سوراغیندا
شیرین الده تئشه، داغ پارچالاییر، فرهاد اوتورموش اتاقیندا.
تشنه لب قو، نئجه گور جان وئری دریا قیراغیندا
گؤزده حسرت یئرینی خوشلاییب، ابهام دوداغیندا.
وارلیغین سؤن اثری آز قالیر ایتسین یاناغیندا
سانکی بیر کؤزودی بورونموش کوله وارلیق اوجاقیندا
کؤزه ریر پیلته کیمین یاغ تؤکه نییب دیر چراغیندا.
بوی آتیر رنج باغیندا، قؤجالیر گنچ چاغیندا

بیر آدامسیز ، سوری آدلی
الی باغلی ، دیلی باغلی.
سوری جان اومما ، فلکدن، فلکین یوخدی وفاسی
نه قدر یوخدی وفاسی او قدر چوخدی جفاسی
کوهنه رقاصه کیمین هر کسه بیر جوردی اداسی
او آیاقدان دوشه نی ایستیر آیاقدان سالان اولسون.
او تالانمیشلاری ایستیر گونی گوندن تالان اولسون
او آتیلمیشلاری ایستیر هامیدان چوخ آتان اولسون.
او ساتیلمیشلاری ایستیر قول ائدر کن ساتان اولسون.
نیله مک قورقو بوجوردور، فلکین نظمی ازلدن
اولوب اضدادینه باغلی
قره سیز، آغلار اولانماز
دره سیز، داغلار اولانماز
اولوسوز، ساغلار اولانماز
گرک هر بیر گوزه له، بیر دانا چرکین ده یارانسین
بیری انسین یئره گؤیدن، بیری عرشه اوجالانسین
بیری چالسین ال-آیاق غم دنیزینده
بیری ساحیلده سئوینج ایله دایانسین
بیری ذیللت پالازین باشه چکیب یاتسادا
آنجاق بیری نین بختی اویانسین
بیری قویلانسادا نعمت لره یئرسیز
بیری ده قانه بویانسین

آی آدامسیز، سوری آدلی
ساچلاریندان دارا باغلی.
نیله مک ایش بئله گلمیش ، چور گلنده گوله گلمیش
فلکین اگری کمانیندا اولان اوخ آتیلاندا دوزه دگمیش
دیلسیزین باغرینی دلمیش اگری قالمیش دوزی اگمیش.
اونو خوشلار بو فلک ائل ساراسین سئللر آپارسین.
بولبول حسرت چکه رک گول ثمرین یئللر آپارسین.
قیسی چوللرده قویوب لیلی نی محمل لر آپارسین
خسروی شیرین ایله نن ال اله وئرسین.
فرهادین قامتین اگسین.
باخاراق چرخ زامان نشئه یه گلسین، کئفه دولسون
سوری لار سولسادا سولسون
بیری باش یولسادا، یولسون
سیسقا بیر اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ایچینده،
بو سما ظلمته باتماز
داش آتان، کول باشی قویموش، داشینی اوزگه یه آتماز.
سن یئتیش سون هدفه، اوندا فلک، مقصده چاتماز
داها افسانه یاراتماز
سوری آی باشی بلالی،
زامانین قانلی غزالی.

سوری بیر قوشدو خزان آیری سالیبدیر یوواسیندان
ال اوزوبدور آتاسیندان
جوجه دیر حیف اولا سوت گورمه ییب اصلا آناسیندان
او زلیخا کیمی یوسیف ایین آلمیر لیباسیندان،
بونا قانع دی تنفس ائله ییر یار هاواسیندان،
درد وئرن درده سالیب آمما خبر یوخ داواسیندان،
آغلاییب سیتقایاراق بهره آپارمیر دوعاسیندان،
او بیر آیینه دی رسام چکیب اوستونه زنگار،
اوندا یوخ قدرت گفتار،
اوزو چیرکین دیلی بیمار،
گنج وقتینده دل آزار،
گوره سن کیمدی خطاکار،
گوره سن کیمدی خطاکار؟

باخدیقجا حسنونه دویماییر گؤزوم،
تبریزیم، تبریزیم، گؤزل تبریزیم!

قویمارام یادلاری گیرسین قوینونا،
اذن وئر قولومو سالیم بوینونا!
سنین بایرامینا، سنین تویونا
دیلی بیر، قانی بیر قارداشین گلیب،
دردینه آشینا سیرداشین گلیب.

سن چؽخدین قارشیما دوزلا، چؤرکله،
باغین‌دان دردیین گۆلله، چیچکله،
ایکییه بؤلونمز صاف بیر اۆرکله،
تبریزیم، تبریزیم، آمان تبریزیم،
یوخ اولسون باشین‌دان دومان، تبریزیم!

قدرینی آیری‌لیق چکنلر بیلر،
هیجران‌دا گؤز یاشی تؤکنلر بیلر،
عؤمرونه قاران‌لیق چؤکنلر بیلر،
باغین‌دان گۆل-چیچک دردیم، تبریزیم،
یئنه تزه‌لندی دردیم، تبریزیم!

نه قشنگ‌دیر یول بویونجا سؤیودلر،
سؤیودلرین کؤلگه‌سین‌ده ایگیدلر
بابالاردان دینلییرلر اؤیودلر،
جوشور دامارلاردا قانی، تبریزیم،
یوخ‌دور بو مردلرین سانی، تبریزیم!

آغلاسان آغلارام، گۆلسن گۆلرم،
یاشاسان یاشارام، اؤلسن اؤلرم،
واریمی سنینله یاری بؤلرم،
گل بیر ده اۆزون‌دن اؤپوم، تبریزیم!
باشینا گۆل-چیچک سپیم، تبریزیم!

ندیر او، معنالی، درین باخیشلار؟
ندیر گؤزلرین‌دن یاغان یاغیشلار؟
ندیر قلبین‌ده‌کی پاییزلار، قؽشلار؟
یئتیمتک بوینونو بورما، تبریزیم!
ملول-ملول باخیب دورما، تبریزیم!

سنین چیچیینه، گۆلونه قوربان!
منه قارداش دئین دیلینه قوربان!
وطنینه قوربان، ائلینه قوربان!
باخدیقجا حسنونه دویماییر گؤزوم،
تبریزیم، تبریزیم، گؤزل تبریزیم!

گئجه نی صوبح ائله ییبدر،
چیخیب ائودن،
آلاتوردان،
یازیق انسان،
چوخ هراسان،
گینه بو شهریمیزین بهلولی یارب،
باشینی تیکمیش اشاقه،
قوّّتین شالمیش ایاقه،
کورکی چیگنینده،
همان کورک کی گوندوزلری نین پالتاری،
آمما گئجه لر یورقانی اولموش،
سانکی شیرین جانی اولموش،
گئدیر آنجاق هایانا،
کیم نه بیلیر هئچ دیمگ اولماز،
اوکی هر کسله دانیشماز،
او اگر کوسسه باریشماز،
مال دونیایه ساریشماز،
اونا دنیاده یانان یوخ،
اوره گینده قالانان دردی قانان یوخ،
بیر نفر یاده سالان یوخ،
هاینیا بیرده قالان یوخ،
او بیر انساندی پوزولموش آدی انسانلار ایچیندن،
دیردی آمما اولوبدور،
همی آج دیر،
همی توخدور،
باخیشی زهرلی اوخدور،
همی واردیر،
همی یوخدور،
دئیی سن واردیر؟
هانی دفتر آماریده آدی؟
هانی قندیله نباتی؟
هانی یاغی؟
هانی یانماغه چراغی؟
هانی بس ایستی اوتاقی؟
هانی آروادی؟ اوشاقی؟
نییه بس کوردی اوجاقی! ؟
وار سانیر سان؟
دء گوروم ایستیه کوچ ائیلیه یه بیر گون بو جهاندان او جهانه؟
باشی نین اوستده اوگون آغلیا جاقسان؟
اونا یاس ساخلیا جاقسان؟
باجی وار باشینی یولسون؟
دوستی وار گوزلری دولسون؟
بالا وار گول کیمی سولسون؟
آتا واردیر اره ییب شام کیمی هجرینده سو اولسون؟
او بیر انساندی بئزیکمیش هامی انسانلار الیندن،
بیر نفر اینجی یه، حاشا نه الیندن نه دیلیندن،
گئری توشموش اوز ائلیندن،
آتالاردان،
بابالاردان،
بیز اوچون یاخجی نشاندیر،
اوزو بهلول زاماندیر،
سوزلریندنده عیاندیر،
ده لی دیر پالتاری جیرماز ،
ده لی دیر باشه چیغیرماز،
ده لی دیر بیر کسی وورماز،
ده لی دیر آمما تاری لان توخونان رشته نی قیر ماز،
آمما گاهدان تارییا شیلتاق ائدر خیردا اوشاق تک،
پنیرین قارقا آپارسا،
یا اوشاقلار داشا باسسا،
اوزو بیگلر اله سالسا،
اوندا دیر ترسه باخار ماوی سمایه،
ترپه دیر دیل دوداقی آمما سسی آشکارا چیخماز.
نئجه کی بیر دونه آخشام چاغی من ناظر بیر صحنه سی اولدم،
آز قالیردی که بیزیم انقلابین شانلی آغاجی بارا دولسون،
گونش آچسین،
ایشیقین عالمه ساچسین،
آغ گویر چین قفسین سیندیراراق قول قاناد آچسین،
کی بیر افسر بئله بیر دردلی انسانی غضب سیلی سینه بیر گئجه مهمان ائله دی،
بلی دنیا بئله دی،
بئله بیر قورقوکی ایللر بویو حکم ائیلریدی بیزلره شاهلار نظامیندا،
زورلی زورسیز ایامیندا،
باج آلانلار اینامیندا،
حقه باطل دیوبن باطلی حق جلوه وئرنلر،
اوزو قورد آمما قویون پالتاری خلق ایچره گیه نلر،
قونشوسی آج یاتوبن اوزرلری بئش وعده ییه نلر،
سونراگوز داغی وئرنلر،
مرده نامرد دییه نلر،
بئله بیرقورقونو ائتمیشد یله ملته حاکم،
نه عدالت!
نه محاکم!
اونا بیر سیلی ووروب قهریله بیچاره ییخلیدی،
اوره گیم یاندی سیخیلدی،
دوردو یئردن آیاغا کورکونو اوز چیگنینه سالدی،
اونا بیر سوز دیوبن هامی نین آرامینی آلدی،
دردی درد اوستده قالاندی،
دای سکوت ائیله مه ییب نوطقه گلیب صبری تالاندی،
دئدی یئرگویده یالاندی؟
سیل گوزون باخ گیله دقتله گویه،
گورنه گورورسن؟
باخ گور الدوزلاری خلق ایئله ین آللاه نه سئویر؟
سن نه سئویرسن؟
نه چوره کدیرکی یئیرسن؟
بونو سن بیلمه لی سن هر الین اوستونده بیر ال وار،
هامی معلوله علل وار،
هرعمارت کی اونو ظلم الی تیکدی،
اونا آخرده خلل وار،
دوز یولوندان سن آزیبسان،
اوزووه گور قازیبسان،
نه قدر قدرتون اولسا،
گینه مندنده سازیق سان،
یازیق انسان،
اولدوزون سهل دی، باشوندا مرصع تاجون اولسا،
ملتی سویماقا مینلر باج آلان لیلاجون اولسا،
زور دئیب وورماقا سینسیتمگه من تک آجون اولسا،
قالانان نفریتیمز سینه ده فریاد اولاندا،
سسی دونیایه دولاندا،
دوشمانین دا من دیوانه کیمین رنگی سولاندا،
آییلارسان، نه آییلماق،
او آییلماق هئچه دگمز،
سوزو قیسساتمالیام،
اوستونو چیرپیب یولا توشدو،
آمما لاپدان دایانیب توتدی اوزون افسره ساری،
بیر گوزه ل شعریله آلدی هامی دان صبر و قراری،
سانکی بیر قارتالیدی چنگینه چالمیشدی شکاری،
دئدی:
“تقدیر و قضا قوت بازوئیله دونمز
بلی، بیر شمع  کی  حقدن یانا هئچ بادیله سونمز”

منده سوز دفترینی باغلیاراق، گئتمه لی اولدوم،
سیزه فاش ائتمه لی اولدوم،
که منیم شعریمین انگیزه سی، شیخ ممدیمیز،
بهلول ثانی،
او وداع ائتدی جهانی،
آختاریب تاپدی بقانی،
عومرونون سون چاغی چیگنینده اولان کورک جیریلدی،
اونو دلبسته ائدن وارلیقا تک رشته قیریلدی،
حق دانیشدی او دو بو شهرده دیوانه ساییلدی،
خیردا بیر داخما اونا، خانه و کاشانه ساییلدی،
اوزو انسان، ولی انسانلیغا بیگانه ساییلدی،
اغنیا پول گوجونه، دهریده، فرزانه ساییلدی،
باده ی حقدن ایچن، لایق مئیخانه ساییلدی،
زاهیدین صدق دیلی، ریبله همخانه ساییلدی،
شاعرین شعری خلاف ائتدیگی پیمانه ساییلدی،
فاسیقین فسقی نه دن همت مردانه ساییلدی؟
یوخ تعجب یئری عاصم کی طبیعت قوروشوندا،
گنج پنهانه مکان، گوشه ی ویرانه ساییلدی،

اوچور ایلهامیم او قوشلار کیمی کی
یاز وعده سینده
قاوزانیر ماوی گؤیه تا اوجا باش بیر داغا قونسون
کؤرپه قارتال کیمی دیر
گاه چکیلیر گوزدن ایتینجه ک
اگله نیر گاه ساوالان عشقینه آغدان-آغا قونسون
هر اوجا داغ کی گؤرورسن باشی قارلا آغاراندی
اورا بیل کی ساوالاندی
آمما یوخ!
هر اوجا داغ سسیمی آلسادا تئز قئیته ­ره جکدی
سسی قئیته ­رمک همان یئل بیله جکدی
آخی یئل یولچوسودور گئتگین اوکی سؤز ساخلایا بیلمز
یئل سؤزو قاپدی قاچیردار اونو کیم هاخلایا بیلمز
یئل گئدرگیندی پیچیللارسؤزوکوللار قولاغیندا
سؤزو قربان ائله یر قیرنادا قانقال آیاغیندا
چئویرر سؤز چاناغیندا
جالایار داغلارا هر بیر سؤزو مین سؤز تؤره دندی
بیلمیرم سیرری ندندی
یئل گئده رگیندی یئلی ساخلاماق اولماز
یئله بئل باغلاماق اولماز
آمما سن ای سؤزو سینه نده کؤزردن ساوالانیم
کیم گله صدقله زرتشت بئجردن ساوالانیم 
ائلیمین شانلی داغی باشیوه مین لرجه دولانیم
اریدیب ائل غمی بیر یول سنی کؤکدن ده تالانسان
سئل اولوب قانلی دنیز لر کیمی دونیایه جالانسان
آدی دیللرده قالاناسان
ساوالانسان ، ساوالانسان

ساوالان ائل غمینی بللی دی ساخلار سینه سینده
سینه سی کؤزدو آلودور گیزیریک اینسی سی واردیر نفسینده
شاعرین غملی سسینده آلگیلان ساخلاسن ای ائل داغی غملی قفسینده
ساوالان آلسادا هر سیرری سؤزو داغلارا سالماز
گؤره نامرد دوروبدور ساوالاندان سس اوجالماز
ساوالاندا تؤکولن داشلاری دیندیر دانیشاللار
سالسا عاشیق نفسین کوللارا آلیشاللار
ده ده قورقود سازی چالسا
ده لی دومرول باش اوجالدار
بلی البته کی یولداش باشینی یولداش اوجالدار
سسله عاشیق سازی چالسین
سسی میز بیرده اوجالسین
اویناماق لئزگی یه دؤنسون
کاس شوشم گوزگویه دؤنسون
قوی وئره ک سس سسه باهم اوخویاق بیر ده کوراوغلو دلی سیندن
هجرین قوچ نبی سیندن
اوکی ظالیملری مظلولارین اوستونده ازه ردی
او کی آسلان کیمی داغلاردا یاتیب باغدا گزه ردی
اوخو عاشق اوخو
سن بیل او کی تانری تانییبسان
سؤزومه دوز جالییبسان
سوموگوم قوی سازا گلسین
بولبولوم آوازا گلسین
یازمیشام ایوازا گلسین
گوج آلاق قوی دلی لردن
باج آلاق اجنبی لردن

او کی بیلمیر نبی کیمدیر قویون آذرائلینی مسخره سانسین
بیر عؤمور دورکی فضولی نی-نسیمی نی دانیب ایندی ده دانسین
شهریار تک سن اوجالت باشیوی قوی عرشه دایانسین
قوی باخار کور تر ایچینده جوموبان اؤلسون-اوتانسین
اوکی آخساخدی یوبانسین
اوکی تورکون دیلین اسگیتمه گه تصویره سالیبدیر
اوکی تورکون بالاسین ایندی ده آشغالچی سانیبدیر
او تفاله بیلیرم فیکیرینی طاغوتدان  آلیبدیر
او رژیمدندی قالیبدیر
یوخسا تورکون بالاسیندان چیخیب علامه ی دوران
اونا دونیا باش اییر فلسفه ده
بیرجه نه ایران
قوی دئییم شهریاریمدان
نیسگیل او چرچی یه قالسین کی جواهر نه دی ، قانمیر
فیکری آللاتما دادیر خالقی، ائلین حالینه یانمیر
اریمیر، اؤلمور، اوتانمیر
آخی ای قاردا ، دوماندا باش اوجالدان ساوالانیم
غمی، دونیانی قوجالدان ساوالانیم
ائل بیلیر داغلار آرا هراوجا داغلار باشی سن سن
وئرسهنده الیوی قارداشیوین سیر داشی سن سن
وئر گیلن بیر لیک الین بیرده دماونده اونون یولداشی سن سن
اوندان آیریلما آماندی
یولوموز چندی دوماندی
قوی ایگیدلر سیزه فخر ائیله ییبن باشان اوجالتسین
قویما قارتال دولانان یئرلره قوزغون الی چاتسین
ساوالان چنلی چاغیندا
منیم ایلهامیم اولارکن
کؤنلوم اؤز سرری سؤزون صدق ایله سؤیلر ساوالانه
ساوالان کؤز قالادار شاعر اولانلار سینه سینده
اوردا زرتشت گئدیب تانریدان ایلهامین آلانه
اگیرم باش ساوالانه، 
اگیرم باش ساوالانه

گئدیرسیز مکه یه تکمیل اولا ایمان حاجیلار؟
وئره آللاه سیزه مین حوری و قیلمان حاجیلار؟
فیکر ائدیرسیز کی قیامت ده ده وار خر تو خری
آغ آراق چین اولاجاق هر کسه نین تاج سری
آلاجاق دور و بریز حوری و قیلمان و پری ؟
وئره جکلر سیزه ده روضه رضوان حاجیلار؟

گئدیرسیز مکه یه بو ملتی آلداتماق اوچون
اوزاداز ساققالیزی جینسی باهاساتماق اوچون
یاکی شیطان کیشی لر شیطانا داش آتماق اوچون
شیطانی وورمایئن آی کوهنه مسلمان حاجیلار

هئچ اولوب بیر گئجه سیز باش چکه سیز قونشولارا
گؤره سیز قونشونون آروادی عجب گئیدی قارا
اَری بیچاره آجیندان اؤزونو چکدی دارا
سیز دوغوردان حاجی سیز یا کی یالاندان حاجیلار؟

گر پولون چوخدو کیشی وئرگینن آجلاری دویور
گؤرموسن دولت الان مین دیلینن خالقی سویور
بیزی بیچاره ائدیب سیزلری آواره قویور
بو نه یاتماقدی یاتیبسیز سیزی قرآن حاجیلار؟

گاه گئدیرسیز وئریسیز کربلادا صداما پول
ائله بیل چرله مک حالدا سالیسیز ائششگه  چول
من اؤلوم کیمدی قویان جنگی ده آروادلاری دوُل

یا گؤرن بیز دئییریک صداما بهتان حاجی لار؟


قاراگونلر گرک هر یئرده وار ایرانه گله؟
نییه قویموللا بو ایران سر و سامانه گله؟
هئچ گؤروبسوز سیز عربلر ده خراسانه گله؟
او شه کرب و بلادیر بو خراسان حاجیلار

خراسان شاهیله یوخ فرقی امام حسنین
یوخ امام ائیله امام دیر بو منیم دیر او سنین؟
قولو سینسین گؤروم آللاه بئله قانون کسه نین
سیزه دیوان ائله سین شاه شهیدان حاجی لار

بیزه آللاه دئییب آج قوی  پولونو وئر عربه
ییغ آپار وار یوخووی وئرگینن اول بی ادبه
ایلده بیر یولدا  عزیزیم یولووی سال حلبه
گورآجیندان نه چکیر اوردا نریمان حاجی لار

صفرآباددا الان ملت آجیندان قیریلیر
قیرمیزی باشماق اوچون دیل سیز اوشاقلار ویریلیر
ولی چوخلاری یئییب ملتین حاققین جیریلیر
چوخو تاپمیر گییه تا اگنینه تومان حاجیلار

هله قوی کئیف ائله سین مکه ده استانداریمیز
یاخشی ماهردی شعار وئرمه یه فرمانداریمیز
یاری میز خواب جهالتده دیر قالدی یاریمیز
یاریمیزدا اوره یی غمدن اولوب قان حاجی لار

زنگان آباد اولا ویران اولا استاندارا نه
خالق اولر جررو جهنم کیشی فرماندارا نه
چوخ گناه بیزده دی بو بی گناه انسانلارا نه
بولارا نه کی اولوب ات نئچه تومان حاجیلار

کیشی بونلار گلیب استانه کی تا کئیف ائله سین
باهادی تاکسی چؤرک قارداش ، حسن پور نئله سین
گلیب هر کس قورا بو شهرده بیر پول تله  سین
خالقی آلداتماغادیر بیر بئله احسان حاجیلار

صبح اولور حضرت استاندار اولور کوهه روان
یئیه صبحانه، سونا ائیلیه تفریح کنان
ساهات اون بیرده گلیر دفترینه مرد جوان
یئتیشیر وقت اذان باغلانیر هر یان حاجیلار
ایشه واخ قالمیری دای کی سیزه قربان حاجیلار

کس سسین شاعر بدبخت قوتار سؤزلریوی
یوخوسوزلوق چیخادار صبحه کیمین گؤزلریوی
گئده! زنگانلی یاتیب سن دؤیوسن دیزلریوی؟
دردی فرهنگ دی اولماز بونا درمان حاجیلار
سیزه دیوان ائله سین شاه شهیدان حاجیلار

اؤلمزدیم، ا گر سن کیمی بیر دلبریم اولسا
بیر آفت جان، شوخ ملک، منظریم اولسا
هر گون دولانیب باشینا، قوُربانین اولاردیم
پروانه صفت، اوُچماغا، بال و پریم اولسا
من ده سئویلردیم بوتون عاشیقلر ایچینده
آهولری، مجنون ائله ین گؤزلریم اولسا
شؤق ایله نثار ائیلرم هر بیر قدمینده
دریا قدری الده، دوّر و گؤهریم اولسا
کویوندا منه قوی نه بیلیر، ائیله سین اغیار
البته جزاسین چکر، آللاه کریم اولسا
بیگانه یه من بیر بئله منت می ائدردیم؟
کونلوم کیمی بیر یار وفا پروریم اولسا
واحد دئمه رم دردیمی من باشقا نیگارا
یاریم بیلیر عشقینده نه درد و سریم اولسا

ای اوزی گول ، عاریضی روشن ، دولانیم باشیوا
قد نخل وادی ایمن ، دولانیم باشیوا
چشمی جادو ، کیپریکی پئیکان ، قاشی قوس قزح
ساچی سونبول ، زولفی سوسن ، دولانیم باشیوا
هئچ یانا ائتمه ز گذر ، هئچ گولشنه سالماز نظر
چون توتوب زولفون خمین مسکین ، دولانیم باشیوا
بولبول بیچاره چکدی ، هر زمان یوز مین جفا
دونمه دی هئچ نوعیلن گولدن ، دولانیم باشیوا
بزم آرا قیل بیر ایشاره خلقدن پئنهان منه
تا دوروب پروانه تک بیردن دولانیم باشیوا
چونکو وار عاشیقلره لطف نهانون ای جوان
بنده نی ده هم داخی سئوسن ، دولانیم باشیوا
دردین آللام دیلبریم ، دیوانیم ائت اغیاریلن
او دولانسین باشیوا ، یا من دولانیم باشیوا
وئر جوابیم ، کس باشیم ، توت عزام ، خوار ایلمه
قویما شاد اولسون منه دوشمن ، دولانیم باشیوا
ای گوزل یوخدور منیم تک قددیوه دلباخته
قدریمی من بی کسین بیلسن ، دولانیم باشیوا
من دوشوم صحرالارا مجنون صیفت ، شوریده حال
قیل تماشا حالیمه گولسن ، دولانیم باشیوا
قورخما سن هئچ بنده دن، خوف ائتمه سن ، هئچ کیمسه دن
سن ده اوز یانیندا بیر به ی سن ، دولانیم باشیوا
گورمه دیم مهر و وفا ، عمرومده هرگز ای پری
قومیدن ، بیگانه دن ، ائلدن ، دولانیم باشیوا
نطق حئیران ، یار هجرانیندا بس کی داد ائدیب
لال اولوب آخر دوشوب دیلدن ، دولانیم باشیوا

بو یئرلری، بو گؤی­لری
یاغیش یویور، گون قورودور
بو دونیادا چوخ شئی­لری
یاغیش یویور، گون قورودور 

گؤزوموزون یاشینی­دا
باغریمیزین باشینی­دا
قبریمیزین داشینی­دا
یاغیش یویور، گون قورودور 

گلن نه­ دی، گئدن نه ­دی؟
بلک نه ­دی، کفن نه ­دی؟
بو دونیا اؤز کئفینده ­دی
یاغیش یویور، گون قورودور ...
 
اولدوزلارین توزونودا
لاپ گونشین اوزونوده
لاپ یاغیشینین اؤزونوده
یاغیش یویور، گون قورودور

غم کی دولدو بیر اورگه
اوستونه ـ آلتینا باخماز.
باخماز یئدیگین چؤرگه،
آتدیغین آددیما باخماز.

گؤزلرین یاشارار غمدن،
اورگین قاشینار غمدن،
بو صیفتده، بو گؤرکمده
گوزگو ده آداما باخماز.

باختین دوشر سندن اوزاق،
یوز یول چاغیر:
-آ باخت...آ باخت...
قومدان ائوجیک هؤرن اوشاق
سولاردا باتانا باخماز.

حیران خانیم
حیران خانیم ۱۸ –جی عصرین سونلاریندا دونبولی کنگرلی خانلاری عائله سینده دوغولموش دور. ناخچیواندا تحصیل آلمیش، عرب و فارس دیل لرینی، کلاسسیک آذربایجان و فارس ادبیاتینی اؤیرنمیش دیر. ۱۹ –جی عصرین اول لرینده روسیا-ایران توقوشمالاری دؤورونده چوخ لو خوی لو ناخچیوان لی لار ایله بیرلیکده اونون دا عائله سی ناخچیوان دان ایرانا کؤچورولموش دور۱۹ –جی عصرین ۶۰-جی ایللرینده وفات ائتمیش دیر. فضولی ادبی مکتبی نین داوامچیلاریندان، کلاسسیک آذربایجان پوئزیاسی نین تانینمیش نماینده لریندن دیر.
آذربایجان و فارس دیل لرینده، اساساً، عاشیقانه شعرلر یازمیشدیر. رودکی، ایزددین حسن اوغلو، سعدی شیرازی، حافیظ شیرازی، عمادالدین نسیمی، علی شیر نوائی، محمد فضولی، قؤوسی تبریزی و باشقا شاعرلره نظیره لری وار. اروزون هئجا وزنینه یاخین بهرلرینده، ساده خالق دیلینده یازمیش دیر. بعضی شعرلری شیفاهی خالق ادبیاتی نومون هلرینه یاخی ندیر. اثرلرینین ۳ ال یازماسی (باکی، تئهران و تبیلسی نوسخه لری) معلوم دور؛ بون لاردان ان موکملی شاعر هنین سیفاریشی ایله یازیلمیش باکی نوسخه سی دیر. همین نوسخه آذربایجان رئسپوبلیکاسی ال یازمالار اینستیتوتوندا ساخلانیلیر.

دوغما یوردون دان و یاخین آداملاریندان آیری دوشن حئیران خانیمین حیاتی کدرلی کئچمیش دیر. او، همیشه زمانه دن، آدام لارین وفاسیزلیغین دان، اؤزونون غربتده تک- تنها قالماسین دان گیلئیلنمیش، یاشادیغی تبریز شهرینی “گوشۀ زیندان” آدلاندیرمیش دیر. عؤمرو ایضطراب لار ایچینده کئچن شاعره نین گنج لیک طراوتی و گؤزل لیگی تئز سولموش، ظاهرناً تامام قوجالمیش دیر. شعرلری نین بیرینده او، اؤز وضعیتینی تصویر ائد هرک یازیر:

بئلیم بوکولدو، قارا ساچ لاریم آغاردی منیم،
قوجالمیشام بو جفاکار چرخ الیندن، آمان.

شاعره نین عؤمرونون سون لاری داها کدرلی کئچمیش دیر. عائله ایختیلاف لاری و نارازی لیقلاری اونون ایضطراب لارینی داها دا چوخالتمیش، درد- غمینی آرتیرمیش دیر. طبیعی کی، بون لار اونا آغیر تأثیر گؤسترمیش، گئتدیکجه صحتی پیسلشمیش دیر. حئیران خانیم ۱۸۴۸-جی ایلده تبریزده وفات ائتمیش و اورادا دفن اولونموش دور.
یارادیجیللیغیندا کلاسسیک پوئزیا اوسلوبونو داوام ائتدیرن حئیران خانیم اثرلرینی عماد الدین نسیمی، محمد فضولی، علیجان قؤوسی کیمی کلاسسیک آذربایجان شاعرلری نین ادبی تأثیری ایله یازمیشدیر.
تمیز، اینسانی محبتین ترننومو، آیری لیق دردی، هیجران عالمی، ووصال آرزوسو اونون شعرلری نین اساس مؤوضوسودور. بؤیوک سلف لری نین یارادیجیللیق یولونو داوام ائتدیرن حئیران خانیم معاصرلرینی منوی-اخلاقی تمیزلییه چاغیریر. گؤزللیگین بیرینجی معیاری عقل دیر. جامالی گؤزل اولا نلارین عاغلی، کمالی دا گؤزل اولمالی دیر. شاعره مثنوی لری نین بیرینده یازیر:

نئچه شرط ایله اؤلچولرسه جامال،
شرط-اول دیر حوسنه عقل و کمال.
هر جاواندا کی، وار جامال یقین،
اولمالی اوندا هم کمال یقین.

حئیران خانیمین اجتماعی شعرلرینده زمانه دن شیکایت، جمعیت دکی سوسیال برابرسیزلییه، قادین حقوق سوزلوغونا قارشی اعتراض نیدالاری گوج لودور. شعرلری نین او، لیریک قهرامانین دیلی ایله جمعیت دکی عدالت سیزلیکدن نارازی لیغینی بیل دیره رک یازیر:

هارای، گلدی- گئدر بو فانی جاهان،
ائتمیش دیر قلبیمی قان لی بیر عمان.

“تبریزده زلزه له حاقیندا” شعرینده حئیران خانیم یاشادیغی شهرده باش وئرن طبیعی فلاکت نتیجه سینده عمله گلمیش فاجعه لی حادثه لردن، “سینه سی داغ لی، گؤزلری گیریان” قالمیش آنالارین کدرین دن، اونلارین گؤیلره قالخان افقانین دان بحث ائدیر. حجم جه کیچیک اولماسینا باخمایاراق، بو شعر کدرلی بیر لؤوحه کیمی یاددا قالیر:

اولدو، یا رب، هلاک اینسان لار،
سوواریب تورپاغی قیزیل قان لار.
اولدو چؤللر جاوان لارا مدفن،
چوخ لارینا نه غسل وار، نه کفن.
سینه سینه داغ لی، گؤزلری گیریان،
مین لر ایله آنا ائدر افغان.
بالا دردیله جمله سی آغلار،
نه بیر احسان، نه بیر ختمی-قرآن وار.
باخاسان، هر طرف جسدله دولو،
باغلانیب خالق اوچون نجات یولو.
ایستعدادلی شاعره نین اثرلری ژانر، اوسلوب، بدیعی صنعتکارلیق کئیفیت لری باخیمین دان زنگین دیر. او، کلاسسیک پوئزیانین غزل، مخمس، موستزاد، روباعی، ترجیع بند ژانرلاریندا، مسنوی فورماسیندا اثرلر یاراتمیش، لیریک قهرمانین داخی لی عالمینی، سئوینج و کدرینی درین دن آچماق اوچون تشبئه، ایستیاره، تزاد، تکریر، موبالیغه کیمی بدیی تصویر و ایفاده واسطه لری ایشلتمیش، ادبیاتیمیزی یئنی کئیفیت لرله زنگینلشدیرمیشدیر.
***
سئیر ائدین، گردنی مینایا باخین،
سریمی سالدی نه سئودایا باخین.
زولفو میشکینی سالیب عارضینه،
گون کوسوف ائیله ییب، اول آیه باخین.
جان آلار قاشی، تؤکر کیپریگی قان،
مرحبا، اول اوخا، اول یایه باخین.
غمزهسی قان لار ایچیب مست اولوب
جان آلان نرگیزی-شهلایه باخین.
عکسی-مئی چؤهر هسینی آل قیلیب
آچیلیب اول گولی-همرایه باخین.
گؤر، بنؤوشه آچیلیب، یا کی، سالیب
خط گول عارضینه سایه، باخین.
بوکوبن قامتیمی دال ائله ییب
سرو تک اول قدی-رعنایه باخین.
هیجری اول ماه روخون حئیرانی
سالدی مجنون کیمی صحرایه، باخین.

بو ائلین آدی ندی؟
دوستو نه، یادی ندی؟
غۆربت ائلده بیلمه‌دیم،
آغزیمین دادی ندی؟