سون آرتیریلمیشلار

مین سؤزه یئنی آرتیریلمیش تورکجه شعرلر

اونلارین کندیندن دایم ایکی فصیل گؤرونور: یوخاریدا-قؽش، آشاغیدا-گاه یاز، گاه یای، پاییزدا دا-پاییز. بیرجه قؽشدا اتک ده ائله بیلیرسن داغین کلله‌سیدیر-هر یان آغاپپاق. ایل اوزونو قؽشدا یاشادیقلاریندان کلله‌ده‌کیلره قؽش آدامی دئییردیلر.

هاچان بیری‌نین آلنینا بوز قویماق لازیم گلیردی، حسن قاچاردی قؽشا. چوخ واخت دا کلله‌یه دؽرماشمیسان دئیه، قاری گتیریب حیطلرینده باسدیراردی. قار گرگی اولان گلیردی اونلارا. هامی بو فیکیرده ایدی کی، حسن بؤیوینده حکیم اولاجاق.

آنجاق جاماعاتین سؤزو دۆز چؽخمادی؛ آتا اؤلندن سونرا قازانیلان یئگانه صنعت یئتیمچیلیکدیر.

...قبیریستانلیغا آپاریلاندا کیشی داغ آشاغی اوچماغا باشلادی؛ تابوتدان یاپیشانلار دا اونونلا. ائولرین اۆستوندن آشیب دۆزنلیک قبیریستانلیقدا اوچوروم قبیرین قایا قؽراغینا قوندولار.

بو یئرده حیطلر قاباق ائولرین دامیندا قورتاریر. حسن اؤز حیطلریندن قاباقداکی ائوین دامینا چوخ توللانمیشدی. اونلارین دا دامینا آرخاداکی ائوین اوشاقلاری آتیلیب-دۆشردی. ائولرین داملاری ایدمان مئیدانچالاری‌یدی. کند سووئتی "گله‌جک نسلین ساغلاملیغی نامینه‌" قرار چؽخارمیشدی کی، هئچ کس بونا اعتیراض ائتمه‌سین. ائتمیردیلر ده.

آتاسی اوچوب گئدنده یاسا گلنلر یولون آلچاق-هۆندور پیلله‌کنلریله قبیریستانلیغا قاچیشیردی. بعضاً یوخاریداکی هوپپاناندا اؤزو ده ایسته‌مه‌دن اوتورمالی اولوردو آشاغیداکی‌نین بوینوندا. قارا لیباسلی بیر توپا قادین آرخادا کؤلگه کیمی سۆرونوردو. حسن اؤزو ان قاباقدایدی؛ بیردن عیسی یئییب موسا تپمیش بیر آدام آغیر داش کیمی گؤیدن اۆستونه نئجه گلدیسه، او، دیزی اۆسته چؤکدو. هوشو باشیندان چؽخدی؛ نفسی گئتدی، گلمه‌دی. حکیمین یوخلوغوندان /بو کنددن ایلک حکیم حسن اؤزو اولاجاقدی/ قبیریستانلیقدان مولّانی گتیردیلر؛ او دا هئچ چاتمامیش دئدی اؤلوب.

آتاسی تابوتدا اونا گؤره اوچورموش کی، اوغلونون اؤلوموندن اوزاق اولسون. اوغلو دا قبیریستانلیقدان آرالی اولدو کی، آتاسی‌نین دفنینی گؤرمه‌سین. ایکی اؤلوم بیر-بیرینی ایسته‌میردی. مولّانین ایشی، عوضینده ده قازانجی ایکی قات آرتمیشدی، تاپشیردی مئییتی هله‌لیک ائوه آپارسینلار. گئدیب آتانی دفن ائله‌ییب دالیندان دَیندن سونرا قاییتدی اوغلونون اۆستونه.

مۆردشیر حسنی یودوقجا سویو حیطه اندریردی. سو آخیب حسنین قار باسدیردیغی یئرده گؤللنیردی. بیردن چادیردان های قوپدو کی، آمان، ال-امان، اؤلو دیریلدی. حیا-آبیر دا گؤزله‌مه‌دن، لۆت-آنادان‌گلمه مۆردشیرین قاباغیندا دایانمیشدی. جاماعات اونون دیریلمگینی بو کندین تئزلیکله یئرله-یئکسان اولاجاغی علامتی کیمی یوزدو. گؤره‌جکلی عمللرسه دالدایمیش. آغ‌ساققاللارین گؤستریشیله بۆتون کند اوغلانین اۆستونه تؤکولدو: یابا،بئل، چکیج-بالتا، داش-کسک... حسن اؤلن کیمی اونلارا دۆشمن کسیلمیشدی. ائله بیل آزارلایاندا بوز-قار وئردیگی آداملار دئییلدی. اۆزلرینی همیشه گۆلر گؤردوگو آداملارین تبسّوملری‌نین یئرینده غضب ایشیلداییردی. نعلبکی بویدا صیفتلر او غضبی گۆزگو کیمی اونون گؤزلرینه سالیردی، اؤلومونه چؽرپیردیلار، اما بو گده، عکسینه، تامام دیریلیب دایم قار گتیردیگی قؽش سمته دابان آلدی. آنجاق هئچ کس دالینجا گئتمه‌دی، چۆنکی قؽشین یوللارینی حسندن اؤزگه بیر اینسان دۆروست بیلمیردی. هم ده آرخاییندیلار: اونسوز حسن گئتدیگی یئرده تزه‌دن اؤله‌جک؛ اوردا آجیندان-سویوقدان دیو جاناوارلار اؤلور، اوندا قالمیش سرچه حسن اولا. حسن اؤلومونون یانینا اؤز آیاغی ایله گئتدی.

او، نفسینی درمک اۆچون دایاناندا، آغاپپاق قؽشا سانجیلمیش قاپقارا پایایا بنزه‌ییردی. آشاغیدان، دۆشمن یووالارینا دؤنموش ائولردن مشوم سسلر گلیردی:

-اؤلو حسن! اؤلو حسن!

- رد اول! رد اول!

حسن قؽشدان داغین او اۆزونده‌کی یایا ائننده ائله بیل شاختالی چؤلدن ایچینده پئچ یانان ائوه گیردی. سۆموکلرینی خئیلی قؽزدیریب، یادلیقدا اؤز کندلرینه بنزر بیر کنددن آدلاییب باکی‌یا دۆزلندی.

***

سانکی اؤلو اولدوغوندان ایگیرمی ایلدن چوخدور باکیدا حسنه ائو وئرمیردیلر. بلکه کندچیلریندن اونون یوخلوغونو باکی رهبرلرینه چاتدیران اولوب.

زمبیله اوخشار کؤهنه حیطده گۆج-بلا خؽردا بیر هۆجره آلا بیلمیشدی. آنجاق حیطین صاحیبی یئنه اوّلکی کیمی غریب‌آغا ساییلیردی. بوخارا پاپاقلی غریب‌آغا اونا گؤز وئریردی، ایشیق وئرمیردی. حسنگیلده ایشیقلارین نه واخت کئچیریلدیگینی هر گئجه قئید ائدیردی. گویا ایشیق هاردان یانیر-یانسین، اونون یوخوسونو قاچیریر. الینده ایختیار اولسایدی، یاتاندا بۆتون باکی‌نین ایشیقلارینی سؤندورردی.

حسن گئجه‌لر آروادلا قوشا یاتماغی چوخدان ترگیتمیشدی، چۆنکی ائوینده ایکی قؽز اوشاغی بؤیویوردو، ایکی اوغلان. اونلار مکتبه گئدنده...-باخ، بو، باشقا مسئله. او، ساموسواللا گلیردی، اوغرون-اوغرون گیریردی حیطه، هوپ، آلیجی قوش کیمی آلیردی شیکارین اۆستونو.

بیر گۆن غریب‌آغانین زؤوجه‌سی ایشی آنلاییب حسنین آروادینا مین جۆر لاتاییر یاغدیردی. سؤزوندن ده بئله چؽخیردی کی، ارله یاتماق مۆسلمانچیلیغا یاراشان دئییل؛ اوندانسا گئدیب اؤزونو چؤلده قویسون.

حسنین آروادی سانکی قولاغینا پامبیق تؽخامیشدی؛ لال-دینمز ایچریده جوراب توخویوردو.

بو پوزغون احوالات قولاغینا چاتاندا، غریب‌آغا اسیب-چوشدو، حسنی تاپانچا-تۆفنگله هده‌له‌دی. آنجاق بوخارا پاپاغینا یاراشمایان طرزده عائله سؤیوشونه کئچنده لال-کار حسنین ده دیلی آچیلدی:

- هئچ اوغلومون شئیینی ده یئیه بیلمزسن، آلچاق!

- ا، سن-نین...-غریب‌آغا بوردا آغزینی ساخلادی. - یاخشی، سن سن اول، من ده من.

دئدیگینی ائله‌ییب سحردن کئچدی آیری مئتودا. حیطده‌کی عۆمومی توالئتین آغزینا آغیر، اؤزو ده پاسلی بیر قؽفیل آسدی. اؤزلری توالئته گیریب چؽخاندان سونرا باغلایاجاقدیلار. غریب‌آغانین آروادینا خانیملیق چاتماقدایدی؛ هاچان کئفی چکسه توالئته گیره بیله‌جکدی.

حسنین آروادیسا هله اؤز گؤزلرینه اینانا بیلمیردی؛ توالئتسیز بو ایلک گۆنده ائله بیلیردی یوخو گؤرور. تئز-تئز اۆمیدله چؤله چؽخیر، هر دفعه ده قاپینی قؽفیللی گؤرنده اوتانا-اوتانا قاییدیردی گئری. اوندا غریب‌آغاگیل سمتده قاققاناق جکیردیلر.

ائله ایشه گئتمه‌یه دوراندا حسنین دالاغی سانجمیشدی، اونا گؤره ساموسوالینی سۆره-سۆره درد ایچینده بوغولوردو. آجیب ائوه دگنده‌سه احتیمالی دۆز چؽخدی: هه، اونلاری توالئته قویموردولار. باخ، بو اسکلت جایناقلاری‌یلا غریب‌آغانین بلاغتلی بوغازینی جؽراردی؛ تکجه اوشاقلار قاباغینی کسیر. هم ده دری‌سی بئش قپیگه دگمز اونون! آخی نه‌دیر او!

عائله‌ده بو ایشه، نهایت، بیر انجام قؽلدیلار. هله مکتبه گئتمه‌ین اوشاغی تاسا سییدیردیلر. بؤیوکلرسه آنالاری‌نین تاپشیریغی‌یلا سحرلر اؤزلرینی قؽسیب مکتب توالئتینه چاتدیریردیلار /چتینی ائو آلاناجاندی!/. هرچند غریب‌آغانین اوشاقلاری مکتبده یایمیشدیلار کی، بو یئتیمچه‌لرین اؤز توالئتلری یوخدور، اونا گؤره ده چاتاجاق جوموشوردولار مکتبینکینه. اونلارین ایلک درسی همیشه توالئت درسیدیر. دئییلنلر دۆز چؽخاندا حسنین ایکی بؤیوک قؽزینی، بیر ده بالاجا اوغلونو لاغا قویماغا، فیته باسماغا باشلادیلار. اوغلان دؤزمه‌ییب ساواشار، هر گۆن ده اۆزو-گؤزو گؤم‌گؤی ائوه قاییداردی.

آخشاملار شهر توالئتلری ساعات دوققوزدا باغلانیر، آنجاق حسن احتیاط اۆچون بیر آز تئز - سککیز راده‌لرینده ماشین توتوب عائله‌سینی باکی سووئتی یانینداکی توالئته آپاریردی. تانیشلار راست گلنده؛ هر دفعه بیر بهانه ایشله‌دیردی؛ عئینی تانیشین ایکی دفعه راست گله‌جه‌ییندنسه یامان قورخوردو. اوندا گرک یئر آرالانا، گیره یئره-ایکینجی دفعه دئمه‌یه سؤزو یوخدو. توالئتین قادین و کیشی شؤعبه‌لرینه بیر واختدا گیریردیلر کی، تخمیناً بیر واختدا دا چؽخسینلار. سونرا یئنه تاکسی توتوب ائوه قاییدیردیلار.

بازار گۆنلری مکتب یوخدو دئیه آخشامدان علاوه توالئته سحر ده گئدیردیلر.

حسن قناعت مقصدیله توالئته گیریشلری هفته‌ده بیر-ایکی دفعه ایختیصارا سالماق اۆچون عائله‌ده تبلیغات آپاریردی کی، آدام یایدا چوخ دا ائله شئی ایسته‌میر، چۆنکی نه ایچیرسن، دریدن بوخارلانیر. بیر ده آخی آز سو ایچندن سونرا توالئت نه لازیم! اؤزو ده چوخ سو ایچنین بؤیره‌یی داش باغلاییر. بؤیرک دامیر دئییل کی. اوغلان آتاسی‌نین سؤزونه قوّت اولاراق دئدی کی، دری ده بؤیره‌یین ائله بیر فورماسیدیر، آناتومی‌یادا کئچیبلر. قؽزلارسا بیر سؤز دئمه‌یه اوتانیردیلار. آنا دا.

الله اونلارین اۆزونه باخیردی -هئچ کس ایسهالا توتولموردو. ایسهالا توتولماماق اۆچون حسن ائوه نه کونسئرو آلیردی، نه ده بالیق.

غریب‌آغاگیلده توالئتین آچاری ایکی ایدی: بیری عائله‌نین/اونو ایچ اوتاغین دیوارینداکی میسمارا کئچیریردیلر/، او بیریسه شخصاً غریب‌آغانین اؤزونونکو ایدی کی، مسجید آچارلاری ایله بیر حالقادا جیبینده گزدیریردی. توالئتی باغلایاندان سونرا گئدیب مسجید قاپیلارینی آچیر، ناماز واختیناجان خودداملیغا دایم نه ایش وار، گؤروب قورتاریردی.

اینشاللاه، گلن پارتی‌یادا مکّه‌یه زیارته گئتمک نیتینده ایدی.

حسن یوخاری تشکیلاتلارا مکتوب یازیب گؤزله‌مکله مشغولدو. دئییردی آدام جاواب گؤزله‌ینده نه اینفارکتا توتولماز، نه "پارالیج"ا. ایشده سؤز آتیردیلار کی، بو مینواللا اونون اؤلومو قالدی هامی اؤلندن سونرایا. "البته، -او، دؤشونه دؤیردی. - چوخ یاشاماق قانونو منیم کشفیمدیر. فیکیر وئرین، شهرده اساساً کیملر اؤلور-هر شئیه چاتمیش آداملار".

بیر گۆن دؤولتدن اونا مکتوب گلدی. اوخویوب سئوینجک آروادا چاتدیردی کی، اونلارا ائو وئریلمه‌سی قالیب نامعلوم واختا. آرواد دئدی داها بوندا سئوینمه‌لی نه وار! "سئوینمه‌لی‌سی بودور کی، اؤلمه‌ییم قالدی نامعلوم واختا! من یالنیز ائو آلان گۆنو اؤلمه‌لی‌یم".

حسنین ساموسوالداکی قازانجی توالئت خرجینی اؤدییردی. ماعاشسا دولاناجاق اۆچوندو. قؽزلارین چتینلیگی اره گئدنه‌جندی، اوندا، اینشاللاه، توالئتلری ده اولاجاق، هر شئیلری ده. پیسلیک ائله پیس آداما قالاجاق. اوغلانلار حسنین وئجینه ده دئییلدی. اونلارا نه وار! کاش قؽزلاری دا اوغلان دوغولایدیلار.

بیر گۆن شهرده چوخ یوباندی. توالئتلر باغلانانا...ائوده گئیینیب اونو گؤزله‌ییردیلر. یولو هؤوللو کئچرکن ترورچویا بنزه‌ین قارا بیر ماشین اونو آلتینا آلدی.

او گۆن حسنین عائله‌سی توالئتسیز قالدی. یاغیشلی دا بیر گۆندو.

ایشده هامی حئیفسلندی کی، او جۆر هئچ واخت ائو آلمایاسی، او جۆر چوخ اوزون یاشامایاسی بیر اینسان هئچ نه‌دن گئتدی.

باکیدا قبیریستانلیق باهالاشدیغیندان حسنی کنده آپاردیلار. داها اونون اۆزو آغدی-اؤلموشدو.
ده‌لی کؤنول بد قوولدان اوزاق اول
قوولو وئرر آردین توتماز اؤلونجه
احسان بیلمه‌یندن کلب یاخشی‌دیر
بیر تیکه‌نی او اونوتماز اؤلونجه
ناکس اوغلو خوش گونونده دوست اولو
ایشین دارا دوشه ایتیب نیست اولو
وفالی دوست هرواخت سنه دوست اولو
جانین ساتار سنی ساتماز اؤلونجه
منّت گؤتورمه‌ین نامدار اولار
اؤزو اؤلسه آدی اؤلمز وار اولار
شیر الینده اؤلر شیر شکار اولار
تولکو دالداسیندا یاتماز اؤلونجه
دده کاتب حقی دئیه‌ر اوتانماز
بیر رنگی وار هردن بیر رنگ بویانماز
دوغرو نطفه مفلس اولسا حق دانماز
بیر قیرانین اوندا باتماز اؤلونجه.
کؤنول غنیمت بیل گولون فصلینی
قویما خار دولانا گول دؤوره‌سینه
باهار چاغی زینت وئرر داغلارا
یاشیل یایلالارین ائل دؤوره‌سینه
الدن وئرمه جاوانليغین دمینی
گلمه‌میش گونلرین چکمه غمینی
لاچین کیمی برکیت بره کمینی
سونالار ییغیلیب گؤل دؤوره‌سینه
قناری تک قیزیل گولو قوجاقلا
دم غنیمت عشق آتشین اوجاقلا
جاوانلیق کیمیادیر وجودون ساخلا
قویما توز اوتورسون تئل دؤوره‌سینه
دده کاتب خسته کونلون شاد اولسون
خوش دیء دانیش، قوی آغزیندا داد اولسون
عؤمرونون پایه‌سی قوی اباد اولسون
قویما رخنه سالا سئل دؤوره‌سینه.
ده‌لی کؤنول دور غفلتدن لیل-نهار ائتمه خواب
قورتاردی عمل دؤورانی یئتیشدی روز حساب
هر نفس عؤمرون آزالیر سؤنر چیراغین سنین
روز روشن پایان یافت ظلمتی شد ماهتاب
حق نه وئرسه سن قانع اول تئز شاشیب کفر ائیله‌مه
قوی حاکمدن قورخگیلن عاجزه جبر ائیله‌مه
کبر ائدن‌لر هلاک اولدو عبرت آل کبر ائیله‌مه
بنیاد هستی کنده شد خانه‌ها اندر خراب
دوغرو تانی بیر آللاهی قادر مطلق اودور
جمله عالم محتاجی‌دیر تک غنی تک حق اودور
یاخشی - یامان رزقین آلیر رزّاق بر حق اودور
غیر از خدا رزّاق مدان نشود فکرت به خواب
دده کاتب گزمه کنار خلقی سن بیلمه حقیر
بنی آدم عضو همند عضو عضوه دستگیر
تاماه خوار ائیلر انسانی نفسینه اولما اسیر
پند عاقلان بشنو جان من تو سر متاب.
دلبریم هردن باخاندا شوخ - شنگی گوزلرین
نرگس شهلایه بنزر مست زنگی گؤزلرین
عاشقم عشقین یولوندا من کئچمیشم هر نه‌دن
سینه منیم‌دیر، تیر سنین وور خدنگی گؤزلرین
مجنون تک لیلا یولوندا من سیه پوش اولموشام
ایچمیشم عشقین باده‌سین مست می نوش اولموشام
دوشموشم فرقت چؤلونه خانه بردوش اولموشام
یالواریرام صلح ائیله‌مز توتوب جنگی گؤزلرین
یئتمیش مین عالم آچیلا تمامی زر و زیور
یئتمیش مین عالم دولوسو هامیسی لعل - گوهر
مغرب و مشرق مولکده قیمت اولسا سر به سر
کوه قافدان کوه قافا اولماز دنگی گؤزلرین
یارانمیشدان خراج ایستر دلبریم، چشمی خومار
شمس - قمر، حور جنّت هم مولک لیل و نهار
روم صغرا، روم کبرا هم عرب، تورک - تاتار
چین - حبش، هندستانی، آلدی فرنگی گؤزلرین
ایچیب جام جمالیندان مست اولوبدور خاص - عام
ساقیدن سرخوش اولموشام هوشیار اولمام تا قیام
من کاتبم فرقتینده آه چکرم صبح و شام
زلزله سالدی کؤنلومه ووردو خدنگی گؤزلرین.
یئتمیش مین عالم آچیلا تمامی زر و زیور
یئتمیش مین عالم دولوسو هامیسی لعل - گوهر
مغرب و مشرق مولکده قیمت اولسا سر به سر
کوه قافدان کوه قافا اولماز دنگی گؤزلرین
یارانمیشدان خراج ایستر دلبریم، چشمی خومار
شمس - قمر حور جنّت هم مولک لیل و نهار
روم صغرا، روم کبرا هم عرب، تورک - تاتار
چین - حبش، هندستانی، آلدی فرنگی گؤزلرین
ایچیب جام جمالیندان مست اولوبدور خاص - عام
ساقیدن سرخوش اولموشام هوشیار اولمام تا قیام
من کاتبم فرقتینده آه چکرم صبح و شام
زلزله سالدی کؤنلومه ووردو خدنگی گؤزلرین.
دولاننام باشینا منیم جانانیم
اوزون توتما مندن یانا دلبریم
یانا دؤنسن آلیشارام، یانارام

دؤندرمه باغریمی قانا دلبریم
قان سالما کؤنلومه من سسه قوربان
کیرپیکین اوخ وورور قاشلارین کامان
توشلاییب سینه‌مه دوز وورور نشان
باراکاللاه بو نشانا دلبریم
نشان وئرمه نامحرمه جمالین
یازیق اوللام کسمه مندن وصالین
هر زامان گؤرنده او خطّ خالین
اوغروندا قیارام جانا دلبریم
جان شیرین‌دیر سنه قوربان جان اولار
عشق اهلینین یوردو بیابان اولار
دده کاتب سلطان اولار خان اولار
قدم قویسان بيزیم خانا دلبریم.
ده‌لی کؤنول سن قایل اول قورانا
اوندان غیری سنه مددکار اولماز
ظولم ایله کرپیچی قویولان بنا
سست اولار پایه‌سی پایدار اولماز
مرد اوغلانین کؤنلو اولار صفالی
مؤمن اولار وعده‌سینه وفالی
بیر انسانین ذاتی اولسا سخالی
یئری‌ده دار اولسا کؤنلو دار اولماز
اودون ییغیب آتش آلیشدیرانلار
آتش آلسین آرا قاریشدیرانلار
صولح‌چو انسانلار، باریشدیرانلار
اوّل آللاه عؤمور بویو خوار اولماز
دده‌کاتب خوانسیز خانا دئمه خان
سئرچه بولبول اولماز بویانسا الوان
پولو چوخ دوست توتان دوست اولماز اینان
یار-یار دئیه‌ر یانا گئدر یار اولماز.


شیشدی اؤزون اوجا ساندی نه ساندی!
حقّین ایشی قیردی، سالدی آیاقدان
سال آلتیندا یاتان خان‌دی نه خان‌دی !
ندا گلدی نوحا قاییردی کشتی
سو توتدو هریانی حدّه یئتیشدی
الچاغی - اوجانی دره‌نی - دشتی
نوحون اوغلو حقّی داندی نه داندی
خلیل‌الله اوغلون الدی اوداغه
هاجر سینه‌سینی چالدی او داغه
دالادی شیطانی سالدی اوداغه
لعین اؤز ایشینی قاندی نه قاندی
دده شاعر اؤز عهدینده دور ایندی
اوخو لن‌ترانی اوخو طور ایندی
حقّین نورو شعله سالدی گؤروندو
آلیشدی او داغ دا یاندی نه یاندی.
ده‌لی کونول ادبسیزدن اوزاق اول
اونا یولداش اولسان ایشین یاش اولو
گئیین ادب لباسینی اوز آغ اول
اؤرتر عیب‌لرین پرده‌پوش اولو
باشاباش ادب‌دیر معنی قورآن
ادبسیز هر نه‌دن چیلپاق‌دی عریان
سلطان اولسا انسان اولماز بیل، اینان
باجاردیقجا دیندیرمه‌سن خوش اولو
عاقل انسان حقه سائل به دردیر
ادبسیزدن کؤنول دولو کدردیر
ادبسیزه اؤیود وئرمک هدردیر
چوخ دیندیرسن ادبسیزلیک بئش اولو
دده کاتب گولستانین سولماسین
مولا سنی نظریندن سالماسین
ادبسیزدن انتظارین اولماسین
خر آریدان نوش ایسته‌سن نیش اولو.
انسان اوغلو بوگون ساغسان خوش دانیش
صاباح عؤمرون بیتر دیل اله دوشمز
جاوانلیق بیر گول‌دور آچار باهاردا
قیش زامانی گلسه گول اله دوشمز
شیرین دانیش کؤنول‌لری ائیله شاد
اونوتما دوستلاری هردن ائیله یاد
تک دولانما قوش اوچانماز تک قاناد
قیرما قول - قانادین ایل اله دوشمز
وار گوجون‌له خلقه ائیله خدمتی
حقه عبادتین بودور حکمتی
حؤرمت ائله الدن وئرمه فرصتی
دوشگون آتا-آنا بیل اله دوشمز
حقیقی انسانلار وفالی دیل‌لر
حقی گیزلتمزلر بیرگون دئیه‌رلر
دولانسا دؤوره‌لر توکنسه ایل‌لر
دده‌ کاتب کیمی قول اله دوشمز.
کؤنول گئتمه غفلته سن آییل آدام اول آدام
قولدا گوجه - قدرته سن آییل آدام اول آدام
هر نه قدر اوجا اولسان خور باخما آلچاقلارا
توولانما مال - دؤولته سن آییل آدام اول آدام
چوخ محکم برکیت خمی‌نی سئل آپارا بیلمه‌سین
قایالار تک آغیر اوتور یئل آپارا بیلمه‌سین
معنوی بیر ثروت قازان ائل آپارا بیلمه‌سین
اویما مادّی ثروته سن آییل آدام اول آدام
وارین اولسا ملایم اول سرخوش اولوب کؤپمه، سن
باجارسان داعوا باریشدیر، فساد توخمو سپمه، سن
پولدان اؤترو وارلی‌لارین ال-آیاغین اؤپمه، سن
ایشله قالما منّته سن، آییل آدام اول آدام
دده کاتب دورما چالیش سن اونوتما آللاهی
انسانلیق یولو آیدین‌دیر ایتیرمه دوغرو راهی
گیزلین گوناهلاردان پیس‌دی آشکار احسان گوناهی
چوخ گووه‌نمه شهرته سن، آییل آدام اول آدام.
انسان اوغلو وارین واردیر مبارک
وارین اؤز یئرینده، آدام اول آدام
اون سگگیز چرخ ماشینین وار مبارک
اودا اؤز یئرینده، آدام اول آدام
پولون واردی ثروتین وار قوی اولسون
گوجون واردی قدرتین وار قوی اولسون
آدین واردی شهرتین وار قوی اولسون
اونلار اؤز یئرینده آدام اول آدام
یا دکترسن یا قاضی یا مهندس
یا تاجرسن یا آغاسان یا رئیس
زامان کئچیب گئدر یا یاخشی یا پیس
هرنه اؤز یئرینده آدام اول آدام
دده‌کاتیب بیر آز آرتیق دانیشدین
دانیشدیقجا آتش آلیب آلیشدین
حاجی اولدون حاجی‌لارا قاریشدین
حاجی‌لیق یئرینده آدام اول آدام.
کراسوندا بیر کیز گؤردوم
گزر ساللانا - ساللانا
سانکی بیر سونا - کاز گؤردوم
اوزر ساللانا ساللانا
کینا یاکمیش ال‌لرینه
حایران اولدوم دیل‌لرینه
التون میحک تئل‌لرینه
دوزر ساللانا - ساللانا
کیزیل غنچه یاز چیچگی
بودور گؤزل‌لر گؤیچگی
ساچلارین هندین ایپگی
بزر ساللانا - ساللانا
دده کاتب گؤرسون گؤزون
مصرده زلیحانین اوزون
قاش آلتیندان حومار گؤزون
سوزر ساللانا - ساللانا
ده‌لی کؤنول عالیم اولسان علم قال بیلمک گرک
عارف اولماق گر ایسته‌سن علم حال بیلمک گرک
گوهری سن وور محکه بیل عیارین آلتونون
آل مفرغی آت کنارا قیزیل قال بیلمک گرک
درویش اولسان مولان تانی خدمت ائیله اوستادا
باشین اکر عرشه یئتسه اوستادینی سال یادا
ایسته‌یه سن کام آلاسان سن هر ایکی دونیادا
معبودو دایم یانیندا بی‌مثال بیلمک گرک
عاشق‌لر پیر طریقت یولوندا چکمیش جفا
مرید راه عشق اولان جفادان بولموش صفا
حاذق حکیم دردی تانیر زهردن وئرمیش شفا
آجینما دوستون یولوندا زهری بال بیلمک گرک
دده‌کاتب عقلین اولسون قاچما سن دیوانه‌دن
اؤتور شکّی بول یقینی ال گؤتور افسانه‌دن
عشق اودونا آلیشماغی باخ اؤیرن پروانه‌دن
یار اودونا يانان اؤلمز بی زوال بیلمک گرک.
ده‌لی کؤنول یامان توخمو اکمه، سن
واجب‌دیر اکدیگین بیچه‌سن گرک
ایسته‌یه‌سن کامل اوستاد اولاسان
اجل کاساسیندان ایچه‌سن گرک
یونگول اولما، دیندیرمه‌ميش دینمه، سن
قارغا کیمی هر مکانا قونما، سن
تا اؤلونجه اوستادیندان دؤنمه، سن
اوغروندا هر نه‌دن کئچه‌سن گرک
دوغرو نطفه‌لرین قوولو وفالی
حقیقت اهلینین کؤنلو صفالی
عشقه دوشن‌لرین یولو جفالی
عشقی ده هوسدن سئچه‌سن گرک
دده کاتب بیر جان وئریب آلان وار
هر عمله بیر مکافات اینان وار
گؤردون بیر مجلسده سؤزون قانان وار
اوردا سؤز بوخچاسین آچاسان گرک.
بیر دلبرین حسرتینی چکیرم
چوخدان بری کؤنلوم خیالا دوشموش
عجایب چکیبدیر نقاش ازل
قاشلارینین طرحی هلالا دؤنموش
ازل گونده یازدی اونون قلمی
(ومایسطرون)دا اونون قلمی
چکنده رسمینی اونون قلمی
گوزلرینین عکسی پیالا دوشموش
شکردیر زبانی کوثر فطرتی
بیر خالینین رضوان اولماز قیمتی
بؤلگو بؤلن گوزل‌لیگی، زینتی
بؤلنده قسمتی کمالا دوشموش
ایسته‌ییب یارادیب حیّ کردگار
تبسّم ائدنده قیش اولار باهار
دده کاتب وصالینا انتظار
آه - زار چکمکدن نه حالا دوشموش.
قادر آللاه نه عادت‌دیر زاماندا
یوخسولون شکارین وار اوولار اوولار
بختی یاتمیش تورون قورار دریادا

بالیق توتا بیلمز مار اوولار اوولار

ناشی طبیب درده بیلمز چارانی
غلط نسخه سیزیلدادار یارانی
سفیل صیّاد خوش تانیماز بره‌نی
ترلانا تور قورار سار اوولار اوولار
وارلی یئییب بیغین بورار اوجالار
صاف اللری قابار الدن باج آلار
یوخسول انسان اوتوز یاشدا قوجالار
گؤزلرینین نورون تار اوولار اوولار
دده کاتب یارادانی ائیله یاد
قاریشما حکمته ائیله‌مه عناد
یوخسول صید اولوبدو وارلی دا صیاد
منیم‌ده کؤنلومو یار اوولار اوولار.
ده‌لی کؤنول بؤلگو بؤلن خوش بؤلوب
باشین چیخماز هر خرمنی سووورما
یارادان یارادیب تانیر بنده‌سین
حکمته قاریشما عنادا دورما
داغ داغا یئتیشمز انسانلار چاتار
بچّه گرگ بسله‌مه زحمتین باتار
قدیم سؤزدور چؤره‌ک وئره‌نی توتار
نانکورا نان وئرمه، سن اؤزون یورما
سن سویوقدا یازیق دئمه ایلانا
جانی قیزسا رحم ائله‌مز انسانا
گؤرودن اود ووروبلار افعی ایلانا
قوی آلیشسین او آتشی سووورما
دده کاتب دردین یئتر علاجا
وارین اولسا ياردیم ائله محتاجا
آج قارین دویوران گئدر معراجا
دویسا قاپار هر آجی‌دا دویورما.
قادر آللاه اوچ دوگونه دوچارام
چوخ چتین‌دیر آچا بیلمم بیریسین
هئچ بیریندن قاچا بیلمم ناچارام
آییرانمام بیر- بیریندن بیریسین
یول باغلی‌دیر نه ميدانیم نه صفیم
یوکوم دوردی خالی دگیل صدفیم
بیر آللا‌ه‌دیر بیرده اوچ‌دور هدفیم
بیری قاف‌دیر بیری میم‌دیر بیری سین
کؤنلوم قان‌دیر باغریم باشی داغلی‌دیر
آزاد دانیشانمام دیلیم باغلی‌دیر
اوچ سوچوم وار بیر - بیریندن یاغلی‌دیر
بیری عین و بیر حئی‌دی بیری سین
دده‌کاتب نه وقت درددن قورتوللام
قفس سینار آزاد اولوب آتیللام
چوخ دا دینسم اوچ تهمته توتوللام
بیری جیم‌دیر بیری دال‌دیر بیری سین.
ده‌لی کؤنول بؤلگو بؤلن خوش بؤلوب
یارادیب هر بیچیم انسانی واردیر
چوخ اوجایا باخما کؤنلون تنگ اولار
هر کسین بیر بئش گون دؤورانی واردیر
اولدوغان قانع اول قسمتدن کوسمه
یاراداندان توکّلون سن کسمه
ظالم آتین قووسون سن هئچ تلسمه
نوبه‌سی یئته‌‌جک زامانی واردیر
بیر مجلسه قاتماسالار قاتیشما
هر گلن‌له پنجه ووروب توتوشما
هئچ کیمسه‌نین مذهبینه توققوشما
هر کسین بیر شئیه ایمانی واردیر
دده کاتب هئچ واخت حدّیندن کئچمه
اوزده یئری چوخ‌دا درینه دوشمه
مرهمین اولماسا کیمسه‌نی دئشمه
هر کسی دئشه‌سن چیبانی واردیر.